Boiska Orliki – historia i stan obecny

5 /5
(Ocen: 8)
Polacy w kontekście aktywności fizycznej mają sporo do nadrobienia. Ze statystyk, regularnie wynika, że zaledwie około co czwarty z nas uprawia jakiś sport przynajmniej raz w tygodniu. Problem dostrzeżono już lata temu. Jednym ze środków zaradczych miało być zwiększenie dostępności obiektów sportowych. W efekcie, w latach 2008-2012 w Polsce powstawały boiska – Orliki. Ile ich powstało? Komu miały służyć? Jak po latach przedstawia się ich sytuacja? Zapraszamy do artykułu.

Orlik – boisko. Definicja

Czym właściwie są Orliki? Zgodnie z definicją, którą znajdziemy w dokumentach publicznych, Orliki to “ogólnodostępne i nieodpłatne obiekty sportowe” realizowane w ramach programu “Moje Boisko – Orlik 2012”.

Obecnie, coraz częściej pojęcie “Orlik” funkcjonuje jako potoczne określenie nowoczesnego boiska, niekoniecznie zbudowanego w związku z powyższym projektem.

Co składa się na boisko Orlik?

Zanim przejdziemy dalej, warto uściślić pewną kwestię – wbrew powszechnej opinii, Orlik to nie tylko jedno boisko. W istocie, w ramach projektu “Moje Boisko – Orlik 2012” budowano cały zespół obiektów sportowych, do których zaliczano:

  • boisko piłkarskie – ze specjalną nawierzchnią oraz ogrodzeniem,
  • boisko wielofunkcyjne przeznaczone do gry w koszykówkę oraz piłkę siatkową, opcjonalnie w piłkę ręczną,
  • kompleks sanitarno-szatniowy – składający się z punktu przechowywania sprzętu (sportowego i gospodarczego), przebieralni, zaplecza sanitarnego (pryszniców etc.), pomieszczenia gospodarczego,
  • oświetlenie obiektu.

Zgodnie z wytycznymi programu, kompleksy sportowe Orlik miały powstawać w miejscach dobrze skomunikowanych i gwarantujących bezpieczeństwo użytkownikom. W związku z tym, zwykle pojawiały się one w okolicy szkół (będąc rozszerzeniem istniejących obiektów – np. sal gimnastycznych, siłowni) lub też miejskich ośrodków sportowych. Istotnym elementem całej koncepcji boisk Orlik byli animatorzy sportowi, których zadaniem była profesjonalna realizacja zajęć z aktywności fizycznej, w oparciu o powstałą infrastrukturę sportową.

Boiska Orlik – geneza obiektów

Podstawą prawną, do uruchomienia projektu “Moje Boisko – Orlik 2012” była znowelizowana ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z 17 października 2008 roku, a także rozporządzenie Ministra Sportu i Turystyki z kwietnia 2009 roku.

Twórcy projektu, podkreślali, że nadrzędnym celem uruchomienia programu “Moje Boisko – Orlik 2012” było “nadrobienie wieloletnich zaległości w budowie infrastruktury sportowej”.

Oprócz tego, boiska Orlik powstały, by:

  • zapewniać dzieciom i młodzieży dostęp do nowoczesnej infrastruktury sportowej, a tym samym dawać możliwość regularnego uprawiania sportu i rozwijania aktywności fizycznej przy wsparciu profesjonalisty (animatora);
  • propagować aktywność wśród Polaków – Orliki miały służyć również dorosłym, poprzez dostarczanie im łatwego i, co istotne, darmowego dostępu do profesjonalnej infrastruktury sportowej.

Orlik – lodowisko w ramach projektu “Biały Orlik”

Ponieważ koncepcja budowy boisk sportowych została przyjęta z dużym entuzjazmem, jeszcze w trakcie trwania projektu “Moje Boisko – Orlik 2012”, zadecydowano o uruchomieniu kolejnego przedsięwzięcia – programu “Biały Orlik”.

Zakładał on budowę nowoczesnych obiektów do popularyzowania sportów zimowych, takich jak łyżwiarstwo czy hokej. W efekcie, w latach 2010-2012 powstało aż 119 Orlików – lodowisk (sezonowych oraz stałych).

Środki na realizację Orlinków – lodowisk, pochodziły z budżetu programu “Moje Boisko – Orlik 2012”. Obiekty były również sytuowane na terenie, lub w niewielkiej odległości od istniejących już kompleksów boisk Orlik.

Orliki – jak wyglądała realizacja obiektów sportowych?

Odbiorcami i beneficjentami programu “Moje Boisko – Orlik 2012” były jednostki samorządu terytorialnego (JST). To właśnie na nich, jako na inwestorach spoczywał obowiązek zorganizowania postępowania przetargowego oraz wybrania wykonawcy obiektów.

Wsparciem w tych zadaniach było Ministerstwo Sportu i Turystyki, które udostępniło za darmo projekty budowlane kompleksów – samorządy musiały jedynie dostosować je do lokalnych warunków oraz wymogów przetargowych.

JST, podejmując się budowy Orlików podpisywały z MSiT umowę, w ramach której obligowały się do:

  • utrzymywania obiektów na właściwym poziomie technicznym, umożliwiającym bezproblemowe użytkowanie;
  • wykorzystywania boisk i infrastruktury towarzyszącej wyłącznie zgodnie z przeznaczeniem;
  • bezpłatnego udostępniania boisk wszystkim zainteresowanym przez okres 10 lat;
  • zatrudnienia specjalisty – trenera środowiskowego na czas nie krótszy niż 10 lat, który zajmowałby się realizacją zajęć na nowo powstałych obiektach.

Oznacza to, że właścicielem Orlików są samorządy, które odpowiadają za ich konserwację, eksploatację i udostępnianie.

Realizacja boisk Orlik w poszczególnych latach

Pierwsza edycja programu “Moje Boisko – Orlik 2012” ruszyła już w 2008 roku i kosztowała około 200 mln zł. Za rozdysponowywanie środków i obsługę projektu odpowiadały wówczas urzędy wojewódzkie.

Pierwsze boisko Orlik zostało oddane do użytku już 1 czerwca 2008 roku w województwie podkarpackim, w miejscowości Izdebki. Jeszcze w tym samym roku, liczba Orlików wzrosła do 566 kompleksów. Łączna kwota dotacji przeznaczonych na ten cel wyniosła około 188 mln zł.

W latach 2009-2010, inwestycje w boiska cieszyły się wyjątkowym zainteresowaniem. W rekordowym, 2009 roku powstało aż 718 kompleksów – najwięcej przez cały czas trwania programu. Ich budowa kosztowała budżet państwa około 236 mln zł. Jednocześnie to w tym roku koordynacja projektu spadała na Ministerstwo Sporu i Turystyki. W 2010 roku liczba realizacji spadła do 519. Na ich budowę przeznaczono ok. 184 mln zł. Był to też rok uruchomienia projektu Orlików – lodowisk. Podczas pilotażowej edycji “Białych Orlików” zbudowano 38 lodowisk, które wsparto kwotą ok. 9,5 mln zł.

W 2011 i 2012 roku zbudowano łącznie 801 nowych boisk oraz 81 lodowisk Orlik. Razem, na dotacje dla tych inwestycji przeznaczono nieco ponad 380 mln zł.

Całkowity budżet programu “Moje Boisko – Orlik 2012” wyniósł blisko 1 mld zł, a dokładnie 969.833.648 zł. Przez okres jego trwania zbudowano 2.604 profesjonalnych boisk oraz 119 lodowisk Orlik.

Boisko Orlik – wymiary i przeznaczenie

Jak już wspominaliśmy, Orliki stanowią kompleks dwóch boisk wraz z zapleczem gospodarczo-sanitarnym. Na tle klasycznych boisk, wyróżniają się one sztuczną nawierzchnią wykonaną z różnych materiałów.

Boisko Orlik do piłki nożnej pokryte jest sztuczną trawą o wielowarstwowej konstrukcji. Składają się na nią – piasek kwarcowy, gumowy lub silikonowy granulat oraz trawa wykonana z materiału syntetycznego. Piasek stanowi bazę i obciążenie dla podłoża. Granulat zapewnia natomiast sprężystość nawierzchni, a także amortyzuje i chroni podczas np. upadku.

Wielofunkcyjne boisko Orlik, przeznaczone do gry w koszykówkę czy w siatkówkę posiada natomiast powierzchnię poliuretanową.

Syntetyczna powierzchnia boisk została zastosowana w Orlikach z różnych względów:

  • nie wymaga czasochłonnej pielęgnacji – koszenia, nawożenia etc.;
  • jest ona odporna na warunki atmosferyczne, dzięki czemu z kompleksów można korzystać o każdej porze roku;
  • nadaje się do wykorzystania w różnych typach obiektów.

Wymiary boisk Orlik, budynków towarzyszących jak i samych działek budowlanych były ściśle określone w zapisach regulaminu programu.

Jakie są wymiary Orlika do piłki nożnej?

Boisko piłkarskie Orlik to plac o wymiarach 30 metrów na 62 metry, z czego pole do gry posiada wymiary 26 metrów na 56 metrów.

Całość otoczona jest ogrodzeniem o wysokości co najmniej 4 metrów, a dodatkowo jest wyposażona w piłkochwyty (konstrukcje zaopatrzone w siatkę zatrzymującą piłkę) o wysokości minimum 6 metrów.

Boisko wielofunkcyjne Orlik – wymiary

Jakie są wymiary boiska wielofunkcyjnego Orlik? Pola Orlików przeznaczonych do gry w siatkówkę czy koszykówkę posiadają 32,1 metra długości oraz 19,1 metra szerokości. Sam teren do gry jest nieco mniejszy – jego wymiary to 28,1 metra długości na 15,1 metra szerokości.

Również i w przypadku boiska wielofunkcyjnego, uzupełnieniem powinno być ogrodzenie o wysokości minimum 4 metrów.

Uwaga! Powstawały też wielofunkcyjne boiska Orlik o wymiarach 30 metrów na 50 metrów, które umożliwiały grę w piłkę ręczną.

Boiska Orlik – wymiary działki oraz budynków gospodarczych

Regulamin programu “Moje Boisko – Orlik 2012” określał także wymiary działki, na której mógłby zostać zlokalizowany kompleks. Wymagane było około 3.000 metrów kwadratowych placu, bez większych różnic w poziomach i bez drzew czy krzewów. Konieczne było również dobre skomunikowanie lokalizacji.

Budynek gospodarczo-sanitarny, będący obligatoryjnym elementem obiektu, musiał posiadać ok. 60 metrów kwadratowych powierzchni.

Czy Orliki są otwarte do użytku?

Jednym z podstawowych założeń programu ‘Moje Boisko – Orlik 2012” była ogólna dostępność i nieodpłatność dofinansowanych obiektów sportowych. Zarządzający boiskami Orlik (samorządy), zobowiązywali się do ich darmowego użyczania przez okres trwałości projektu, czyli przez 10 lat. Po tym czasie samorządy miały prawo wprowadzić opłaty za korzystanie z nich. I faktycznie, część z nich z tego prawa już skorzystała, mimo że Ministerstwo Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu (które przejęło schedę po Ministerstwie Sportu i Turystyki) rekomenduje, aby dostęp do boisk pozostał bezpłatny – w szczególności dla dzieci i młodzieży. Jak można przeczytać w komunikacie Ministerstwa:

Ułatwienie i umożliwienie dostępu do infrastruktury sportowej jest nie tylko naszym konstytucyjnym obowiązkiem, ale dodatkowo wpisuje się w działania na rzecz zapewnienia optymalnych warunków wsparcia rozwoju psychofizycznego dzieci i młodzieży, tak mocno dotkniętych niekorzystnymi zmianami w stylu życia podczas pandemii.

Co warto podkreślić, pandemia miała spory wpływ na funkcjonowanie boisk Orlik. W 2021 roku Orliki zostały zamknięte na kilka miesięcy w celu powstrzymania transmisji wirusa. Obecnie, wróciły one jednak do użytku.

Boisko Orlik – cena za wynajęcie

Zatem, ile trzeba zapłacić za rezerwację boiska Orlik? To zależy od kilku kwestii – m.in. od uchwał samorządu, lokalizacji i stanu obiektu czy najemcy. Koszt wynajmu Orlika zwykle nie przekracza kilkudziesięciu złotych za godzinę.

Dla przykładu, w Rzeszowie trzeba zapłacić 100 zł za 90 minut – prz czym opłaty tej wysokości dotyczą wynajmu wyremontowanych boisk dla grup zorganizowanych (np. szkółek piłkarskich czy klubów sportowych). Osoby prywatne – dzieci, młodzież, rodziny z dziećmi mogą korzystać bezpłatnie. Z kolei w Warszawie z większości obiektów nadal można korzystać za darmo.

Część samorządów postawiła na korzystanie z obiektów w trybie mieszanym – do godziny 16 z boisk mogą korzystać dzieci i młodzież bezpłatnie, a po tej godzinie zaczyna obowiązywać odpłatna rezerwacja.

Koszt budowy Orlika i poziom dofinansowania

Zgodnie z regulaminem programu “Moje Boisko – Orlik 2012” w pierwszych latach programu, dofinansowanie na budowę obiektów z Ministerstwa wynosiło 33% kosztów kwalifikowanych, jednak nie więcej niż 333 tys. zł. Tyle samo dokładały samorządy wojewódzkie współpracujące z Ministerstwem w ramach programu. Resztę, czyli ok. 33% kosztów pokrywali inwestorzy końcowi – czyli np. gminy.

W kolejnych latach, wysokość dofinansowania do kosztów budowy Orlików była uzależniona od tzw. wskaźnika G, czyli wskaźnika dochodów podatkowych na jednego mieszkańca. Innymi słowy, w samorządach o niskich dochodach z podatków (ze “wskaźnikiem G” niższym niż 1.000 zł) Ministerstwo mogło pokryć do 47% kosztów kwalifikowanych, jednak nie więcej niż 500 tys. zł.

W ostatnim, 2012 roku ponownie zmodyfikowano zasady dofinansowania. Zmiany dotyczyły tych samorządów, które nie posiadały jeszcze Orlika, i które nie otrzymały z samorządu wojewódzkiego wsparcia w wysokości przewidzianej w założeniach programu (lub nie otrzymały go wcale). W takich przypadkach dofinansowanie mogło wynieść do 80% wartości przedsięwzięcia – maksymalnie 833 tys. zł.

Jaki był koszt budowy Orlika? Łącznie, za cały kompleks zrealizowany zgodnie z wytycznymi i projektem Ministerstwa trzeba było zapłacić od około 850 tys. zł do 1,5 mln zł – tak wynika z kontroli wykonania projektu przeprowadzonej przez NIK. Znaczną część z tego pokrywało jednak Ministerstwo i samorząd wojewódzki. W efekcie, koszt własny jednostki samorządu terytorialnego (np. gminy) wynosił ok. 300-500 tys. zł za jeden kompleks (czyli dwa boiska, zaplecze gospodarczo-sanitarne i oświetlenie).

Co z Orlikami po zakończeniu projektu?

Ostatnie boiska Orliki w ramach rządowo-samorządowego programu “Moje Boisko – Orlik 2012” były realizowane właśnie w 2012 roku. Jak przyjęto cały projekt?

Jak wynika z badania “Czym jest orlik dla społeczności lokalnej?” opracowanego w 2014 roku przez Szkołę Liderów aż 40% respondentów było zdania, że orliki, paradoksalnie, były za mało społeczne. Problemem była ich ograniczona dostępność (wynikająca z dużego zainteresowania), ale też mała różnorodność aktywności tam przeprowadzanych – orliki kojarzyły się przede wszystkim z grą w piłkę nożną. Brakowało podkreślenia wielofunkcyjności boisk. Wątpliwości budziły też kwestie utrzymania obiektów i odpłatności ich korzystania. W 2014 roku 15% badanych nie dopuszczało opcji opłat za korzystanie z boisk. Teraz jednak powoli stają się one faktem.

W 2020 roku wobec części Orlików pojawiły się ciężkie zarzuty dotyczące szkodliwości granulatów wykorzystywanych do budowy nawierzchni na boiskach piłkarskich. Z badań przeprowadzonych przez Państwowy Zakład Higieny i Sanepid na kilku obiektach (w Warszawie i Szczecinie) wynikało, że materiały te miały przekroczone normy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych i metali ciężkich. Sprawie miało się przyjrzeć Ministerstwo, jednocześnie uspokajając, że przy realizacji wymagano, by wszystkie wykorzystywane tworzywa posiadały atesty bezpieczeństwa.

Orliki wymagają modernizacji

To niejedyne problemy, z którymi borykają się boiska Orliki po latach od zakończenia programu. Już w 2018 roku badania Akademii Piłkarskiej EsKadra pokazywały, że aż ⅓ obiektów nie nadaje się do użytku ze względu na nadmierną eksploatację i brak prawidłowej konserwacji. W kolejnych latach odsetek ten spadł do 13% – jednak był to efekt doraźnych prac i naprawy najbardziej zniszczonych miejsc. Do pielęgnacji boisk trzeba podejść kompleksowo i systematycznie – w przeciwnym razie żywotność boisk ulegnie skróceniu, a koszty renowacji znacznie wzrosną.

Problem w tym, że wiele gmin na bieżącą konserwację środków nie ma. Zresztą pieniądze (a raczej ich brak) to jednak niejedyne utrudnienie. Zarządzanie boiskami Orlik wymaga profesjonalnych maszyn i specjalistycznej wiedzy. A o to jeszcze trudniej niż o zdobycie wsparcia finansowego.

Bo o pomoc w zakresie utrzymania i modernizacji boisk Orlik można się zgłosić do Ministerstwa. Dla przykładu, w 2021 roku dostępne były dwa programy wspierające funkcjonowanie Orlików:

  • Sportowa Polska – program rozwoju lokalnej infrastruktury sportowej, z którego można było otrzymać środki na rewitalizację istniejących obiektów;
  • Lokalny Animator Sportu – który obejmował dofinansowanie wynagrodzeń dla animatorów sportu na obiektach powstałych w ramach programu “Moje Boisko – Orlik 2012”.

Zresztą Ministerstwo Sportu to nie jedyna opcja. Pieniądze na ograniczenie kosztów funkcjonowania boisk można uzyskać też z innych źródeł – wszystko zależy od tego, na co mają być przeznaczone środki.

Modernizacja boisk Orlik – wymiana nawierzchni i… fotowoltaika

O ile wymiana nawierzchni może zostać sfinansowana ze środków programu “Sportowa Polska – program rozwoju lokalnej infrastruktury sportowej”, o tyle już na ograniczenie kosztów np. energii elektrycznej można spojrzeć nieco szerzej i zainwestować w odnawialne źródła energii, takie jak np. fotowoltaika.

Taką drogą poszło kilka jednostek samorządowych w Polsce – m.in. gmina Miedźno czy gmina Kościan, które korzystając z atrakcyjnych cen instalacji fotowoltaicznych, zdecydowało się zaopatrzyć boiska Orliki we własne źródło energii. Zasili ono m.in. oświetlenie czy ogrzewanie wody w sanitariatach. Oba te elementy były obligatoryjnym elementem realizacji obiektów sportowych, jednak koszty z nimi związane nie są małe.

Przy założeniu mocy oświetlenia na poziomie 7,2 kW, zużycie energii elektrycznej (przy doświetlaniu po 6 godzin dziennie) wyniesie ok. 7.800 kWh na pół roku. Obecnie to koszt rzędu ok. 5.500 zł. Dogrzewanie c.w.u dla Orlika rocznie może pochłonąć ok. 12.000 kWh energii elektrycznej, której koszt to ok. 8.400 zł.

Decydując się montaż instalacji solarnej o mocy ok. 20 kW, samorządy mogłyby korzystać z systemu opustów i produkować rocznie ok. 20.000 kWh energii. A to z kolei pozwoliłoby ograniczyć opłaty za prąd i ogrzewanie do symbolicznych sum (praktyka pokazuje, że rachunki mogłyby spaść nawet o 80-90%!).

Warto przy tym podkreślić, że kluczem do opłacalnej inwestycji w OZE jest wybór sprawdzonych podzespołów i firmy instalacyjnej. Przy realizacji przetargów, warto więc założyć kryteria wysokiej jakości paneli fotowoltaicznych (przykładem mogą być te z naszego rankingu paneli fotowoltaicznych). Znaczenie ma m.in. okres i zakres ochrony gwarancyjnej, ale też sprawność czy współczynniki temperaturowe.

W przypadku wykonawcy, ważne będzie m.in. doświadczenie (wyrażone w ilości oraz typie realizowanych instalacji), ale też posiadanie uprawnienia i certyfikaty, a także warunki współpracy (czas realizacji serwisu, długość gwarancji na usługi). Wybór kompetentnego instalatora to połowa sukcesu (jeśli nie wiecie gdzie takiego szukać, sprawdźcie nasz ranking firm fotowoltaicznych). Błędy popełnione podczas montażu mogą skutkować m.in. mniejszą wydajnością systemu, dłuższym czasem zwrotu inwestycji, ale też większym ryzykiem pożaru.

Informacje o autorze

enerad.pl

enerad.pl to pierwsza porównywarka cen prądu w Internecie. Dzisiaj nie tylko porównujemy koszty kWh energii elektrycznej oraz gazu, ale również tworzymy dla Was rankingi, recenzje oraz eksperckie artykuły z innych branż energetycznych, takich jak fotowoltaika, pompy ciepła czy magazyny energii.

Dodaj komentarz
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments