Dofinansowanie do wymiany pieca 2022 – lista dotacji

4.78 /5
(Ocen: 111)

Jak wynika z badań regularnie prowadzonych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), to właśnie Polska, na tle innych krajów UE, może pochwalić się najniższej jakości powietrzem, przez które rocznie umiera 100 tys. Polaków. Główną przyczyną smogu w naszym kraju jest tzw. “niska emisja” pochodząca przede wszystkim ze spalania niskiej jakości węgla i śmieci. Obecnie więc jednym z najważniejszych elementów walki o czyste powietrze jest wymiana tzw. “kopciuchów” na nowoczesne urządzenia grzewcze. Aby obniżyć koszt tego rodzaju proekologicznej inwestycji można ubiegać się o dofinansowania do wymiany pieca 2022. Jak wysokie są dotacje i kto może z nich skorzystać?

Sprawdź bezpłatnie oferty na pompę ciepła

Polska to smogowe zagłębie

Polska jest jednym z krajów o najgorszej jakości powietrza, nie tylko w Europie, ale i na świecie. W rankingu najbardziej zanieczyszczonych metropolii, który można znaleźć na stronach IQAir, w pierwszej dziesiątce znajdują się obecnie trzy polskie miasta:

ranking najbardziej zanieczyszczonych metropolii swiata

Źródło: Polski Alarm Antysmogowy na podstawie IQAir

Gdyby w zestawieniu tym były uwzględnione również średnie i mniejsze miejscowości, to spokojnie znalazłyby się one na wyższych pozycjach. Według bowiem odczytów Airly, na powyższej liście – Tomaszów Mazowiecki byłby teraz pierwszy (z wynikiem opisanym na zastosowanej skali jako “zagrożenie dla życia”). Miasta – Stawy Monowskie wraz z Lwówkiem Śląski, drugie, a Rybnik trzeci.

Sprawdź bezpłatnie oferty na pompę ciepła

Smog to cichy zabójca

Smog w Polsce to ogromny problem, z którym od wielu lat nie potrafimy skutecznie walczyć, a z powodu którego umiera, nie jak sądzono dotychczas – 45.000, ale ok. 100.000 mieszkańców! (badania opublikowane w czasopiśmie Environmental Research). Przyczynia się on bowiem do powstawania chorób związanych z układem oddechowym i układem krążenia, nasileniem ich objawów, a w konsekwencji – przedwczesnymi zgonami osób narażonych na kontakt z nim. Smog obniża również odporność, sprzyja pojawianiu się chorób nowotworowych, a także przyczynia się do powstawania i rozwoju chorób neurodegeneracyjnych (w tym Alzheimera):

wplyw zanieczyszczen powietrza na cialo czlowieka

Źródło: healpolska.pl

Obecnie zanieczyszczenie powietrza (obok palenia papierosów) jest uznawane za jeden z najważniejszych czynników chorobotwórczych. Warto również pamiętać o tym, że skutki smogu odczuwamy także pośrednio, chociażby zjadając skażone nim rośliny i mięso.

Najbardziej zanieczyszczone miejscowości w Polsce

Polska od wielu lat zajmuje wysokie pozycje w różnego rodzaju rankingach, w których pod uwagę brana jest zła jakość powietrza. Najgorzej w tych zestawieniach wypada Małopolska i Śląsk, ponieważ w pierwszej piętnastce najbardziej zanieczyszczonych miast w Polsce znalazły się tylko trzy miejscowości spoza tych województw: Nowa Ruda (woj. dolnośląskie), Zgierz i Radomsko (woj. łódzkie):

ranking miejscowosci z najwieksza liczba dni ze smogiem

Źródło: Polski Alarm Smogowy na podstawie Rocznej oceny jakości powietrza, raporty wojewódzkie GIOŚ 2021

W pierwszej czwórce natomiast znalazły się Nowy Targ, Nowa Ruda, Pszczyna i Nowy Sącz. Co ciekawe, wśród smogowych liderów nie zabrakło także uzdrowisk. Na wysokiej pozycji znalazły się takie z nich jak: Rabka-Zdrój czy Goczałkowice-Zdrój, słynące z leczenia chorób płuc! W tych miejscowościach stężenie rakotwórczego benzo(a)pirenu wyniosło aż 900 proc. normy(!). Jak podkreśla Piotr Siergiej, rzecznik PAS:

Niezrozumiałe jest to, że takie miejscowości nadal utrzymują status uzdrowiska, nadany przez Ministerstwo Zdrowia, na podstawie przepisów, które ten resort tworzy. Być może trzeba się zastanowić nad tym, czy te przepisy nie powinny zostać zmodyfikowane.

Jednak tak niekwestionowanym liderem we wszystkich kategoriach corocznego rankingu Polskiego Alarmu Smogowego (powstającego na podstawie oficjalnych wyników pomiarów ze stacji Państwowego Monitoringu Środowiska), jest Nowy Targ. Należy tu zaznaczyć, że jego sytuacja jest bezprecedensowa, nigdy wcześniej bowiem nie zdarzyło się, żeby jedna miejscowość zajęła pierwsze miejsce we wszystkich kategoriach.

W 2020 roku zanotowano tam liczbę dni z przekroczonymi dopuszczalnymi poziomami pyłów PM10 wynoszącą aż 90 dni! (o dwa więcej niż rok wcześniej). Ponadto mieszkańcy Nowego Targu nie tylko najczęściej wdychają smog, ale i też oddychają najbardziej rakotwórczym powietrzem w całej Polsce. Wyniki z Nowego Targu wskazywały na 18 ng/m3, gdzie norma krajowa szkodliwego benzo(a)pirenu wynosi 1 ng/m3 (jeszcze niższa jest ta rekomendowana przez WHO – 0,12 ng/m3):

ranking miejscowosci z najbardziej rakotworczym powietrzem

Źródło: Polski Alarm Smogowy na podstawie Rocznej oceny jakości powietrza, raporty wojewódzkie GIOŚ 2021

Najlepszy sposób na “rozwiązanie” problemu smogu to przeniesienie stacji monitoringu powietrza

Jednak co najciekawsze w przypadku Nowego Targu, jego mieszkańcy kompletnie nie dopuszczają do siebie takich wyników lub też nie zdają sobie sprawy z tego, w jak wielkim niebezpieczeństwie się znajdują. Zamiast bowiem podjąć działania mające na celu poprawę jakości powietrza, wolą zamieść śmieci pod dywan, przenosząc stację monitoringu powietrza z terenu Szkoły Podstawowej nr 1, która znajduje się tuż obok rynku, na obrzeża miasta. Jak bowiem przekonuje dyrektorka tej szkoły – stacja przeszkadzała dzieciom w spędzaniu czasu na zewnątrz. Dodatkowo, wniosek o zlikwidowanie nowotarskiej stacji pomiarów jakości powietrza złożyła Rada Rodziców, która w jej miejscu chce stworzyć ścieżkę ekologiczną. Jednak interwencję w tej sprawie podjął już Pełnomocnik Premiera ds. “Czystego Powietrza”, sprawą może też zainteresować się Komisja Europejska (prowadzi ona procedurę naruszeniową w sprawie jakości powietrza).

Smutne jest to, że mieszkańcy Nowego Targu, nie biorą pod uwagę, że to właśnie dzieci są grupą najbardziej narażoną na działanie smogu. Do myślenia dać powinien im przykład Rybnika, który w 2017 roku okrzyknięty został “stolicą smogu”. Zimą w nocy z 8 na 9 stycznia stacja w rybnickiej dzielnicy Orzepowice pokazała przekroczenie normy o 3.126 proc.! Ogrom skali tego zjawiska wskazuje chociażby to, że w pobliskim mieście, jakim jest Knurów, uruchomił się alarm przeciwpożarowy, bo wykrył w powietrzu sadzę. Stężenie pyłów PM10 wyniosło wtedy 1.563 μg/m3 (średnia dobowa 860 μg/m3), gdzie wg. rekomendacji WHO z 2021 roku – dobowe stężenie PM10 nie powinno przekraczać 45 μg/m3.

Aktywiści uznali wtedy, że dotrzeć do mieszkańców z informacjami o smogu można właśnie przez dzieci, które najbardziej narażone są na skutki zanieczyszczenia powietrza. Dowiodły tego m.in, polsko-francusko-belgijskie badania z 2020 roku, które miały na celu sprawdzenie stężenia „black carbon” w organizmach dzieci. “Czarny węgiel” to termin określający lotne cząstki rakotwórcze, które powstają przy niekompletnym spalaniu paliw kopalnych, biopaliw i biomasy. Po pobraniu próbek okazało się, że stężenie „czarnego węgla” było u polskich dzieci nawet dziesięciokrotnie wyższe niż u dzieci z Francji (naukowcy z tego kraju, odczytujący wyniki nigdy wcześniej nie widzieli czegoś takiego). A należy tu podkreślić, że te najmniejsze cząsteczki pyłu przenikają z płuc do krwi, a z krwi do łożyska oraz pokonują barierę krew-mózg. Dorastanie w warunkach tak dużego zanieczyszczenia powoduje u dzieci nie tylko rozkojarzenie, kłopoty z pamięcią, zwiększony poziom niepokoju, czy ADHD. Znacznie częściej występują również przypadki:

  • depresji;
  • schizofrenii;
  • choroby afektywnej dwubiegunowej;
  • schorzeń z grupy autyzmu;
  • zachorowań na różnego rodzaju infekcje dróg oddechowych;
  • astmy;
  • białaczki.

Ponadto, zebrane przez śląskich lekarzy dane sugerują to, że smog może mieć też wpływ na występowanie guzów mózgu. Jak tłumaczy dla “Dziennika Zachodniego” dr Katarzyna Musioł – pediatra, onkolog i hematolog dziecięcy, ordynator oddziału pediatrii w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w Rybniku:

Przez poprzednie 20 lat pracowałam w klinice pediatrii w Katowicach na oddziale onkologii i hematologii. Pracując tam, postanowiliśmy wraz ze studentami zbadać, z którego obszaru Śląska dzieci najczęściej chorują na nowotwory mózgu. W tym celu przeanalizowaliśmy historie 500 dzieci, które w ostatnich 15 latach były leczone z powodu nowotworów mózgu w naszej klinice i w odniesieniu do ich miejsca zamieszkania wyznaczyliśmy współczynniki zachorowania. Okazało się, że najczęściej na ten nowotwór chorują dzieci z okolic Rybnika, a także Raciborza i Jastrzębia. Stwierdziliśmy bardzo istotną korelację pomiędzy wskaźnikiem zachorowalności, a stężeniem tych pyłów.

Sprawdź bezpłatnie oferty na pompę ciepła

Tylko zakaz palenia węglem i drewnem przyniesie oczekiwane rezultaty

Jak można zauważyć, na liście smogowych rekordzistów przeważają przede wszystkim małe miejscowości i gminy (w tegorocznym zestawieniu znalazło się tylko jedno miasto wojewódzkie, jakim są Katowice). Warto tu jednak zaznaczyć, że ranking PAS powstaje w oparciu o dane ze stacji Państwowego Monitoringu Środowiska, nieznana jest zatem skala problemu w miejscach, gdzie ich nie ma (największa sieć stacji rozmieszczona jest właśnie na Śląsku i w Małopolsce). Nie oznacza to zatem, że problem smogu w pozostałej części kraju nie występuje, ponieważ w wielu miejscowościach jakość powietrza bywa równie fatalna.

Tak dramatyczna sytuacja to wynik tego, że w Polsce nadal korzysta się z ok. 5 milionów pieców na paliwa stałe, z czego 3 mln instalacji grzewczych, wyposażonych jest w przestarzałe kotły zasypowe o wysokiej emisji zanieczyszczeń do atmosfery. A to właśnie “kopciuchy”, z których najczęściej korzystają mieszkańcy małych miasteczek i wsi powodują większe zanieczyszczenie powietrza niż transport samochodowy i przemysł, które są domenami dużych miast. Brak możliwości podłączenia do sieci ciepłowniczej lub gazowej, ubóstwo energetyczne (dotykające 12 proc. mieszkańców Polski, których nie stać nawet na sam opał), a także wysokie koszty wymiany pieca na bardziej efektywne i ekologiczne źródło ogrzewania sprawiają, że do tej pory wiele osób ogrzewa dom “kopciuchem”.

Jednym z głównych elementów walki ze smogiem w Polsce powinien być zakaz palenia węglem i drewnem (przepisy takie od 1 września 2019 roku obowiązują jedynie w Krakowie). Ponieważ tylko jak najszybsza wymiana nieefektywnych kotłów zasilanych paliwami stałymi na nowoczesne ogrzewanie gazowe i pompy ciepła jest w stanie oczyścić polskie powietrze. Niepokojące jest jednak to, że mimo przyjętych przez gminy uchwał o likwidacji kopciuchów na swoim terenie w ciągu najbliższych 2 lat, nadal wielu właścicieli nowo budowanych domów decyduje się na instalację zasypowych kotłów na węgiel (na 200.000 sprzedawanych rocznie kotłów węglowych, ok. 140.000 to tzw. kopciuchy, w których pali się dosłownie wszystko).

Wymiana pieców – do kiedy?

Warto jednak wiedzieć, że inwestorzy którzy decydują się na wymianę pieca mogą w 2022 roku liczyć na różne formy finansowego wsparcia (w tym dofinansowanie do pompy ciepła). Dzięki dotacjom do wymiany pieca można nie tylko obniżyć koszt początkowy takiego przedsięwzięcia, ale i skrócić też czas, w którym zwrócą się poniesione na inwestycje wydatki. Aby więc ułatwić Wam wybór odpowiedniego dofinansowania, przygotowaliśmy zestawienie wszystkich aktualnych programów, z których skorzystać mogą gospodarstwa domowe.

Co ważne, zarówno dotacje z rządowych, jak i gminnych programów związanych z dofinansowaniem na wymianę pieca, będą z roku na rok coraz niższe. Ponadto właściciele starych pieców, którzy nie wymienią ich w określonym przez samorządy terminie, będą musieli też w przyszłości liczyć się z surowymi mandatami za zanieczyszczanie środowiska:

uchwały antysmogowe i ograniczenia

Wymiana pieców węglowych do kiedy? Źródło: czystepowietrze.gov.pl

Dofinansowanie do wymiany pieca 2022

Gospodarstwa domowe zainteresowane wymianą starego kotła na paliwo stałe w 2022 roku będą mogły ubiegać się o dofinansowanie zarówno w ramach ogólnopolskich, jak i regionalnych programów dotacji na wymianę pieca.

Sprawdź bezpłatnie oferty na pompę ciepła

Dofinansowanie do wymiany pieca w ramach programów rządowych

W przypadku ogólnopolskich rządowych programów są to “Czyste Powietrze” i “Stop Smog”.

“Czyste Powietrze” – wymiana pieca

Pierwszym, ogólnopolskim programem dofinansowań do wymiany pieca, który funkcjonuje od 2018 roku jest Czyste Powietrze, w ramach którego podpisano prawie 287.000. umów. Ten rządowy program dopłat do wymiany źródła ciepła realizowany jest przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we współpracy z szesnastoma wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Za cel, na który rząd chce przeznaczyć 103 mld zł, obrano poprawę efektywności energetycznej i zmniejszenie emisji pyłów oraz innych zanieczyszczeń do atmosfery jednorodzinnych budynków mieszkalnych. W ramach “Czystego Powietrza” można m.in. sfinansować:

Jak wynika z szacunków, z dopłat do wymiany przestarzałych źródeł ciepła skorzystać może ok. 3 mln polskich gospodarstw domowych. Na ten moment złożonych zostało już 368.742 wniosków i podpisano 290.131 umów, z czego łącznie wypłacono 2.220.265.350 zł:

statystyki dla programu Czyste Powietrze

Źródło: Program Czyste Powietrze – Twitter

Oprócz dopłat do termomodernizacji, “Czyste Powietrze” przewiduje też wsparcie na wymianę wysokoemisyjnych źródeł ciepła na te bardziej ekologiczne. Do tej pory jedną z możliwości była wymiana tzw. “kopciucha” na piec węglowy, co najmniej piątej generacji. Jak się jednak okazuje od 1 stycznia 2022 roku będzie to niemożliwe. Wynika to z oczekiwań KE, reform zapisanych w Krajowym Planie Odbudowy i Polskim Ładzie, jak i wspomnianych wcześniej uchwał antysmogowych obowiązujących w poszczególnych województwach. Maksymalna wysokość dotacji OZE będzie różnić się w zależności od konkretnych kategorii kosztów kwalifikowanych. Kwota dofinansowania dla beneficjentów programu:

  • pierwszego poziomu (o wyższych dochodach) może wynieść 30.000 zł (dochód roczny do 100.000 zł);
  • drugiego poziomu (o dochodach niższych), może wynieść nawet do 37.000 zł (przeciętny dochód na osobę w gospodarstwie domowym nie może przekraczać wówczas 1.960 zł jeśli beneficjent mieszka sam i 1.400 zł jeżeli mieszka z kimś).

Niedawno również Bank Światowy poinformował, że pożyczy Polsce 250 mln euro na rozwinięcie programu “Czyste Powietrze”, który jest największą tego typu inicjatywą na rzecz jakości powietrza i efektywności energetycznej w Europie:

World Bank Group

Źródło: World Bank Group – Twitter

Jak powiedziała dyrektorka Banku Światowego na Unię Europejską Gallina A. Vincelette:

Wraz z polskimi instytucjami oraz Komisją Europejską, trzy lata temu pomogliśmy stworzyć podstawy powszechnego, ogólnokrajowego programu na rzecz poprawy jakości powietrza w Polsce. Teraz nasza współpraca wchodzi na wyższy poziom poprzez połączenie finansowego i merytorycznego wsparcia, którego celem jest wzmocnienie “Czystego Powietrza”. Chcemy w ciągu pięciu lat naszego partnerstwa wspierać dekarbonizację ciepłownictwa, działać na rzecz zwiększania dostępności programu i pomagać mu przyspieszać.

Środki pożyczkowe w ramach projektu o nazwie “Program dla wyników” Banku Światowego zasilą bezpośrednio budżet państwa. Natomiast wypłaty kolejnych transz kredytu będą następować wraz z realizacją konkretnych celów w ramach programu “Czyste Powietrze” (wśród nich znalazło się m.in. uruchomienie komponentu dla najuboższych beneficjentów czy zwiększenie zaangażowania ze strony banków komercyjnych).

Kredyty antysmogowe w ramach “Czystego Powietrza”

Od lipca beneficjenci “Czystego Powietrza” mogą ubiegać się o preferencyjne kredyty gotówkowe na termomodernizację domu lub wymianę starego kotła. Wśród banków, których wnioski o przyznanie limitów o dotacje na lata 2021-2022 (łącznie to 1,5 mld zł) zostały zaakceptowane przez NFOŚiGW, znalazły się:

  • Alior Bank;
  • BNP Paribas;
  • Bank Ochrony Środowiska;
  • Credit Agricole;
  • Santander Consumer Bank;
  • Bank Pocztowy;
  • Bank Polskiej Spółdzielczości i zrzeszone Banki Spółdzielcze;
  • Banki Spółdzielcze SGB.

Pożyczki mogą sięgnąć nawet do 100 tys. zł, z czego aż 37 tys. zł może być spłacone dotacją z wojewódzkiego funduszu (bank nie pobierze za to prowizji). Ponadto jak informuje NFOŚiGW – część warunków dofinansowania dla ścieżki bankowej została zmieniona w stosunku do zwykłej ścieżki, która realizowana jest za pośrednictwem wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. W jej przypadku rozpoczęcie danego przedsięwzięcia może być zrealizowane od daty złożenia wniosku, a okres wykonania wynosi 18 miesięcy od dnia złożenia wniosku. W ten sposób również sfinansować można:

Dotacje na wymianę pieca 2021 w ramach programu “Stop Smog”

Kolejnym rządowym programem wspierającym proekologiczne inicjatywy w Polsce jest Stop Smog, który został oficjalnie zainaugurowany w październiku 2018 roku przez premiera Mateusza Morawieckiego. Celem programu jest finansowe wsparcie inwestycji zmierzających do termomodernizacji gospodarstw domowych, a także likwidacji bądź wymiany dotychczasowych źródeł ciepła, co w dłuższej perspektywie ma przyczynić się do poprawy jakości powietrza w całym kraju. “Stop Smog” realizowany jest przez gminy, jednak stroną porozumienia w ich imieniu może być również powiat, związek międzygminny lub związek metropolitalny w województwie śląskim.

NFOŚiGW prowadzi nabór wniosków na realizację przedsięwzięć dla najmniej zamożnych gospodarstw domowych w budynkach mieszkalnych jednorodzinnych (w szczególności tych, których członkami są osoby mające prawo do korzystania ze świadczeń pieniężnych na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej). Dofinansowanie w ramach “Stop Smog” można przeznaczyć na inwestycję związaną z:

  • termomodernizacją;
  • wymianą lub likwidacją wysokoemisyjnych źródeł ciepła na niskoemisyjne;
  • podłączeniem do sieci ciepłowniczej lub gazowej;
  • zapewnieniem budynkom dostępu do energii z instalacji OZE;
  • zmniejszeniem zapotrzebowania budynków mieszkalnych jednorodzinnych na energię dostarczaną na potrzeby ich ogrzewania i podgrzewania wody użytkowej.

Sprawdź bezpłatnie oferty na pompę ciepła

Dofinansowanie do wymiany pieca 2022 – przykładowe programy regionalne

W celu zmniejszenia kosztów wymiany dotychczasowego urządzenia grzewczego na ekologiczne źródło ciepła, istnieje również możliwość uzyskania dodatkowych funduszy w ramach wojewódzkiego, gminnego lub też miejskiego dofinansowania na wymianę pieców i termomodernizację, obowiązującego w danym regionie. Ich powstanie jest efektem uchwał antysmogowych (w większości województw trzeba to zrobić do 2024 roku, wyjątkiem jest natomiast woj. lubuskie, gdzie termin ten określony jest na 2027 rok).

Wysokość lokalnych programów zależy przede wszystkim od indywidualnych warunków ustalanych przez lokalne władze. Przy czym może to być od 3.000 zł do nawet 40.000 złotych. Na naszej liście wybranych regionalnych programów dotacji na wymianę pieca dostępnych w 2022 roku znalazła się m.in.

  • KAWKA Plus we Wrocławiu;
  • Kawka Bis w Poznaniu;
  • Dofinansowanie wymiany systemów ogrzewania starego typu na terenie gminy Świdnica;
  • Poprawa jakości powietrza poprzez wymianę źródeł ciepła w budynkach wielorodzinnych – pilotaż na terenie województwa dolnośląskiego;
  • Poprawa jakości powietrza poprzez wymianę źródeł ciepła w budynkach wielorodzinnych – pilotaż na terenie województwa zachodniopomorskiego;
  • Dotacja warszawska woj. mazowieckie;
  • EKO – KLIMAT – woda, powietrze, ziemia woj. kujawsko-pomorskie;
  • Program Ograniczenia Niskiej Emisji na lata 2021-2023 w Dąbrowie Górniczej;
  • Poprawa jakości powietrza w najbardziej zanieczyszczonych gminach – pilotaż w gminie Pszczyna;
  • Miejskie dotacje na wymianę starych źródeł ogrzewania w Łodzi;
  • Dofinansowanie kosztów zmiany systemu ogrzewania z węglowego na ekologiczne w Kaliszu;
  • Dofinansowanie kosztów inwestycji służących ochronie powietrza w Pruszkowie;
  • Dofinansowanie likwidacji starego pieca węglowego na inne proekologiczne źródło ciepła w budynkach lub lokalach mieszkalnych na terenie gminy Rozprza;
  • Dofinansowanie ekologicznych inwestycji grzewczych i likwidacja „kopciuchów” w Legnicy;
  • Dofinansowania do wymiany starych pieców na bardziej ekologiczne w Żarach.

KAWKA Plus we Wrocławiu – dopłata do wymiany pieca

Program KAWKA Plus we Wrocławiu to miejski system dofinansowań wymiany nieekologicznych pieców węglowych, które można wymienić nawet bez wkładu własnego. Instalator bowiem może rozliczyć koszty prac bezpośrednio z Urzędem Miejskim Wrocławia, oferując usługę pełnomocnictwa. Środki z nowego programu Kawka Plus można przeznaczyć na wymianę kotła na paliwo stałe na:

  • pompę ciepła;
  • ogrzewanie elektryczne;
  • ogrzewanie gazowe;
  • ogrzewanie olejowe;
  • podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej
  • ogrzewanie olejowe.

Ponadto, dzięki pieniądzom uzyskanym z Kawki Plus można też przeprowadzić demontaż ogrzewania na paliwo stałe (pieca kaflowego kotła c.o. i pieca stałopalnego), prace związane z modernizację lub budowę systemu odprowadzania spalin, montaż zbiorników na lekki olej opałowy, czy zbiorników na gaz płynny. Aby uzyskać dofinansowanie na wymianę pieca we Wrocławiu trzeba być osobą fizyczną, będącą właścicielem mieszkania lub domu we Wrocławiu, najemcą mieszkania komunalnego albo też osobą wynajmującą mieszkanie lub dom we Wrocławiu (w tym wypadku konieczna jest jednak zgoda właściciela lokalu). Najczęściej mieszkańcy Wrocławia decydują się na wymianę pieców na ogrzewanie gazowe, następnie zaś na pompy ciepła i urządzenia elektryczne. Co ważne w 2022 maksymalne dofinansowanie w ramach programu Kawka Plus wynosić będzie 12.000 zł. Z każdym rokiem będzie też niższe, więc warto pospieszyć się przy składaniu wniosków:

Kawka Plus bez wkładu własnego

Źródło: www.wroclaw.pl – Oficjalny portal internetowy Wrocławia

Kawka Bis w Poznaniu – dofinansowanie wymiany pieca

Kolejny regionalny program to Kawka Bis w Poznaniu, który wspiera likwidację palenisk na drewno, węgiel czy brykiety lub innego typu biomasę (w tym również piece i kotły stanowiące wyposażenie lokali mieszkalnych lub usługowych w budynkach jedno- i wielorodzinnych). Dzięki dofinansowaniu w ramach Kawki Plus można je zastąpić bardziej ekologicznymi rozwiązaniami, takimi jak:

  • ogrzewania oparte na OZE (montaż pompy ciepła czy instalacji PV);
  • ogrzewanie elektryczne;
  • ogrzewanie gazowe;
  • podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej.
Kawka Bis Poznań

Źródło: Kawka Bis Poznań

Co ważne, Kawka Bis przeszła w 2021 roku kolejne zmiany, dzięki którym mieszkańcy stolicy Wielkopolski mogli otrzymać dotację w wysokości 100 proc. kosztów kwalifikowanych brutto. Również rok 2022 przyniesie następne ułatwienia związane z wymianą pieców na bardziej ekologiczne źródło ogrzewania. Szybszy będzie też sam proces przyznawania dotacji na piec, a wszystko za sprawą:

  • zmniejszenia liczby wymaganych załączników;
  • uproszczenia, a także skrócenie wniosku o dofinansowanie wymiany pieca;
  • wprowadzenie bardziej czytelnego i łatwiejszego do wypełnienia formularza potrzebnego do rozliczenia dotacji na wymianę pieca.

Kto może zostać beneficjentem programu Kawka Bis 2022? Otóż może nim być zarówno osoba fizyczna, jak i wspólnota mieszkaniowa czy przedsiębiorca (dotacja na wymianę pieca będzie wtedy udzielona jako pomoc de minimis). Jeśli chodzi o wysokość dopłat, to będzie ona wynosić do 100 proc. kosztów kwalifikowanych, z maksymalnym limitem:

  • 20.000 zł/lokal – w przypadku zmiany na pompę ciepła łącznie z instalacją fotowoltaiczną lub ogrzewanie elektryczne łącznie z instalacją fotowoltaiczną;
  • 15.000 zł/lokal – w przypadku zmiany sposobu ogrzewania na pompę ciepła (typu powietrze-woda lub gruntowa) bez instalacji fotowoltaicznej;
  • 12.000 zł/lokal – w przypadku zmiany na ogrzewanie z miejskiej sieci ciepłowniczej, ogrzewanie gazowe, czy też ogrzewanie elektryczne.

Nabór wniosków od 2022 roku będzie prowadzony w sposób ciągły – od 2 stycznia do 31 lipca, w jednym roku budżetowym. Wypełniony i podpisany wniosek o dofinansowanie do wymiany pieca wraz z niezbędnymi załącznikami będzie można złożyć na trzy sposoby:

  • w Urzędzie Miasta Poznania (w Wydziale Kształtowania i Ochrony Środowiska, ul. Gronowa 22a, 61-655 Poznań);
  • za pomocą ePUAP (kierując pismo ogólne na Urząd Miasta Poznania);
  • za pomocą operatora pocztowego (Urząd Miasta Poznania Wydział Kształtowania i Ochrony Środowiska, ul. Gronowa 22a, 61-655 Poznań).

W 2022 roku będzie również możliwość rozliczenia bez angażowania własnych środków, Urząd Miasta usprawnił też system kontroli wykonawczej (inspektora nadzoru zastąpiono przedstawicielami UMP, dzięki czemu kontrola wykonanych prac będzie przebiegać szybciej).

18.12.2017 roku Sejmik Województwa Wielkopolskiego podjął uchwałę nr XXXIX/942/17, w sprawie wprowadzenia na obszarze Miasta Poznania, ograniczeń lub zakazów w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw. Uchwała ta obowiązuje od dnia 1 maja 2018 roku i wprowadza daty graniczne wymiany starych kopciuchów, w przypadku:

  • starych pozaklasowy pieców centralnego ogrzewania konieczna jest ich wymiana do końca 2023 roku;
  • pieców kaflowych – do końca 2025 roku;
  • pieców 3 lub 4 do końca 2027 roku.

Sprawdź bezpłatnie oferty na pompę ciepła

Dofinansowanie wymiany systemów ogrzewania starego typu na terenie gminy Świdnica

Dofinansowanie do wymiany starych pieców to kolejny krok w walce ze smogiem, jaki po termomodernizacji obiektów użyteczności publicznej (szkół i świetlic) robi Świdnica. W 2021 roku skorzystało z niego 68 wnioskodawców (środki finansowe w wysokości ponad 450.000 zł są już na kontach mieszkańców gminy). Mieszkańcy Świdnicy będą mogli skorzystać z dofinansowania również w 2022 roku. Jak bowiem podkreśla wójt gminy Świdnica Teresa Mazurek:

To pomoc, która z pewnością przyczyni się do podniesienia jakości naszego powietrza. Program gminny nie jest skomplikowany i nie ma kryteriów dochodowych. Będziemy go kontynuować w 2022 roku zabezpieczając w budżecie gminy na ten cel kwotę pół mln zł.

Kto może ubiegać się o dopłatę do wymiany pieca w 2022 roku? Otóż może to być:

  • osoba fizyczna będąca właścicielem lub współwłaścicielem budynku jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego;
  • wspólnota mieszkaniowa, której członkowie są osobami fizycznymi będącymi właścicielami lub współwłaścicielami lokali i korzystają z ciepła wytworzonego we wspólnej kotłowni.

Dofinansowanie do wymiany pieca będzie udzielone w wysokości 50 proc. poniesionych kosztów kwalifikowanych na zadanie (nie większej jednak niż 7.000 zł). Podlegać będą mu następujące ekologiczne źródła ciepła:

  • kotły gazowe;
  • pompy ciepła;
  • piece zasilane prądem elektrycznym;
  • kotły na paliwa stałe (co najmniej 5 klasa wg PN-EN 303-5:2012);
  • kotły na biomasę (co najmniej 5 klasa wg PN-EN 303-5:2012).

Warunkiem niezbędnym do otrzymania dofinansowania jest trwała likwidacja głównego źródła ciepła starej generacji, a także brak zaległości przez wnioskodawcę w podatkach, opłatach lokalnych oraz opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rzecz Gminy Świdnica. Nieznany jest jeszcze termin składania wniosków.

Poprawa jakości powietrza poprzez wymianę źródeł ciepła w budynkach wielorodzinnych – pilotaż na terenie województwa dolnośląskiego

W październiku 2021 roku ruszył pilotażowy program dopłat do wymiany kopciuchów w budynkach wielorodzinnych dla mieszkańców Dolnego Śląska. Prowadzony jest on przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we Wrocławiu w ramach programu priorytetowego “Poprawa jakości powietrza poprzez wymianę źródeł ciepła w budynkach wielorodzinnych – pilotaż na terenie województwa dolnośląskiego”. Uzyskane w ten sposób środki finansowe można też przeznaczyć na:

  • modernizację instalacji centralnego ogrzewania;
  • wentylację mechaniczną z odzyskiem ciepła;
  • mikroinstalację fotowoltaiczną,
  • ocieplenie przegród budowlanych;
  • dokumentację projektową, audyt energetyczny i ekspertyzy.

O dotację do wymiany pieca w przypadku podstawowego dofinansowania mogą ubiegać się właściciele mieszkań w budynkach liczących od 3 do 20 lokali, o rocznym dochodzie nieprzekraczającym 100.000 zł. W tym przypadku intensywność dofinansowania kosztów kwalifikowanych wynosi od 30 do nawet 45 proc. W zależności od zakresu realizowanego przedsięwzięcia dotacja wyniesie:

  • do 5.000 zł – w przypadku wymiana stolarki okiennej/drzwiowej lub zakup i montaż wentylacji, bez wymiany źródła ciepła;
  • do 15.000 zł – w przypadku wymiany źródła ciepła lub podłączenia do efektywnego źródła ciepła w budynku uzupełnione wspomnianymi zadaniami z zakresu wymiany stolarki okiennej/drzwiowej, modernizacją instalacji c.o. i c.w.u. lub montażem wentylacji;
  • do 20.000 zł – w sytuacji gdy beneficjent zdecyduje się na wymianę pieca na pompę ciepła powietrze/woda, która może być uzupełniona wymianą stolarki okiennej/drzwiowej, modernizacją instalacji c.o. i c.w.u. czy montażem wentylacji.

Natomiast dla podwyższonego poziomu dofinansowania (tak samo jak w przypadku programu „Czyste Powietrze”) konieczne będzie zaświadczenie z gminy o dochodach. Wówczas dofinansowanie wyniesie odpowiednio: 10.000 zł, 25.000 zł i 30.000 zł (maksymalnie do 60 proc. kosztów wykonanego przedsięwzięcia). Beneficjentami pilotażu mogą być także wspólnoty mieszkaniowe w budynku wielorodzinnym od 3 do 20 lokali (w ich przypadku jednak nie występuje kryterium dochodowe).

Mieszkańcy Dolnego Śląska mogą skorzystać z dopłat do wymiany kopciuchów w budynkach wielorodzinnych od 11 października do dnia 31 sierpnia 2022 roku lub do wyczerpania budżetu programu. Zarówno osoby fizyczne, jak i wspólnoty mieszkaniowe mogą składać wnioski o dofinansowanie za pośrednictwem Generatora Wniosków o Dofinansowanie (po wcześniejszym utworzeniu konta i zalogowaniu, na stronie internetowej Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej). Po wypełnieniu wniosku należy go przesłać przez GWD, a następnie złożyć w formie:

  • elektronicznej – na wyznaczoną skrzynkę podawczą WFOŚiGW Wrocław znajdującą się na elektronicznej Platformie Usług Administracji Publicznej (ePUAP);
  • papierowej – przez dostarczenie wraz z załącznikami do WFOŚiGW Wrocław (można to zrobić osobiście, za pośrednictwem kuriera do WFOŚiGW Wrocław lub placówki pocztowej).

Program ten jest uzupełnieniem ogólnopolskiego programu „Czyste Powietrze” i zakłada że za dodatkowe 20 mln złotych w tym regionie uda się wymienić 720 nieefektywnych pieców na paliwo stałe oraz przeprowadzić termomodernizację w 360 budynkach i mieszkaniach. Trzeba tu bowiem zaznaczyć, że Dolny Śląsk jest województwem o największym skupieniu budownictwa wielorodzinnego ogrzewanego przestarzałymi piecami, w stosunku do pozostałych regionów kraju. W związku z tym szczególnie potrzebne są tam inwestycje w bardziej efektywne i ekologiczne źródła.

Poprawa jakości powietrza poprzez wymianę źródeł ciepła w budynkach wielorodzinnych – pilotaż na terenie województwa zachodniopomorskiego

Również Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Szczecinie ogłosił nabór wniosków o dofinansowanie w ramach nowego programu na terenie województwa zachodniopomorskiego, jakim jest “Poprawa jakości powietrza poprzez wymianę źródeł ciepła w budynkach wielorodzinnych – pilotaż” na terenie województwa zachodniopomorskiego. Tak samo, jak w przypadku jego odpowiednika na terenie województwa dolnośląskiego, jego beneficjentami mogą być:

  • osoby fizyczne właściciele/współwłaściciele lokali mieszkalnych;
  • wspólnoty mieszkaniowe w budynkach wielorodzinnych mieszczących od 3 do 20 lokali mieszkalnych, zlokalizowanych na terenie województwa zachodniopomorskiego.

Wsparciem finansowym, na które przeznaczono łącznie 10.000.000 zł, objęte są przedsięwzięcia, które polegają na wymianie nieefektywnych źródeł ciepła na paliwo stałe i poprawie efektywności energetycznej w wielorodzinnych budynkach mieszkalnych. Wszyscy zainteresowani udziałem w programie mogą składać wnioski do dnia 31 marca 2022 roku lub do wyczerpania jego budżetu. Można to zrobić za pośrednictwem Generatora Wniosków o Dofinansowanie. Po jego poprawnym wypełnieniu i przesłaniu przez GWD, można go złożyć w wersji elektronicznej (na skrzynkę podawczą WFOŚiGW Szczecin znajdującą się na elektronicznej Platformie Usług Administracji Publicznej) lub papierowej (osobiście, za pośrednictwem kuriera do WFOŚiGW Szczecin lub za pośrednictwem placówki pocztowej).

O dotację w przypadku podstawowego dofinansowania mogą ubiegać się właściciele mieszkań w budynkach liczących od 3 do 20 lokali, o rocznym dochodzie, który nie może przekraczać 100.000 zł. Również tutaj intensywność dofinansowania kosztów kwalifikowanych wynosi od 30 proc. do nawet 45 proc. w zależności od zakresu realizowanej inwestycji:

  • do 5.000 zł – wymiana stolarki okiennej/drzwiowej lub zakup i montaż wentylacji (bez wymiany źródła ciepła);
  • do 15.000 zł – wymiana źródła ciepła na bardziej ekologiczne lub podłączenia do efektywnego źródła ciepła w budynku uzupełnione wymianą stolarki okiennej/drzwiowej, modernizacją instalacji c.o. i c.w.u. lub montażem wentylacji;
  • do 20.000 zł – wymiana pieca na pompę ciepła powietrze/woda (o podwyższonej klasie efektywności energetycznej do celów ogrzewania lub ogrzewania i c.w.u.), która może być uzupełniona wymianą stolarki okiennej/drzwiowej, modernizacją instalacji c.o. i c.w.u., montażem wentylacji.

Natomiast w przypadku osób uprawnionych do podwyższonego poziomu dofinansowania, konieczne będzie dostarczenie zaświadczenie z gminy o dochodach. Maksymalnie będzie można uzyskać do 60 proc. faktycznie poniesionych kosztów na wszystkie wcześniej wymienione inwestycje (odpowiednio będzie to więc 10.000 zł, 25.000 zł i 30.000 zł). W tym przypadku nie występuje kryterium dochodowe.

Sprawdź bezpłatnie oferty na pompę ciepła

Dotacja warszawska woj. mazowieckie

Dotacja warszawska skierowana jest do szerokiego grona potencjalnych beneficjentów, w tym: osób fizycznych, wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych, przedsiębiorców, stowarzyszeń, fundacji, a także gminnych i powiatowych osób prawnych. Dzięki dotacji warszawskiej można sfinansować ekologiczne inwestycje, w tym montaż odnawialnych źródeł energii, takich jak: instalacje fotowoltaiczne, przydomowe elektrownie wiatrowe, kolektory słoneczne i pompy ciepła. Przy czym wysokość dotacji na pokrycie rzeczywistych kosztów inwestycji polegających na modernizacji kotłowni w nieruchomościach, które są ogrzewane kotłami lub paleniskami na paliwo stałe lub olej opałowy i zastąpienie ich OZE w przypadku osób fizycznych (w tym też prowadzących działalność gospodarczą) jeszcze w tym roku może wynieść w 90 proc. poniższych kwot:

  • 10.000 zł (nie więcej jednak niż 100 zł/m² powierzchni użytkowej ogrzewanej przez likwidowany kocioł lub palenisko na paliwo stałe lub olej opałowy) – w przypadku wykonania instalacji centralnego ogrzewania i instalacji c.w.u. w związku z modernizacją systemu ogrzewania;
  • 12.000 zł – w przypadku wykonania źródła ciepła opalanego paliwem gazowym lub do 10.000 zł – w przypadku wykonania źródła ciepła zasilanego energią elektryczną;
  • 15.000 zł – w przypadku wykonania instalacji PV, turbin wiatrowych lub kolektorów słonecznych zintegrowanych z nowym źródłem ciepła (nie więcej jednak niż 5.000 zł za każdy kW mocy urządzenia);
  • 30.000 zł – w przypadku wykonania indywidualnego węzła cieplnego z jednoczesnym podłączeniem do sieci ciepłowniczej;
  • do 30.000 zł – w przypadku montażu powietrznej pompy ciepła (nie więcej niż jednak 3.000 zł za każdy kW jej mocy grzewczej);
  • do 40.000 zł – w przypadku montażu gruntowej pompy ciepła (ale nie więcej niż 6.000 zł za każdy kW mocy grzewczej urządzenia).
Wymiana kopciucha w Warszawie

Źródło: eko.um.warszawa.pl

Warszawiacy planujący realizację inwestycji w przyszłym roku, muszą złożyć wniosek o dofinansowanie do 31 marca 2022 roku. Można to zrobić w Wydziale Obsługi Mieszkańców w dowolnym Urzędzie Dzielnicy lub przesłać pocztą na adres Biura Ochrony Powietrza i Polityki Klimatycznej Urzędu m.st. Warszawa. Natomiast wypłata dofinansowania na wymianę pieca następuje w terminie do 21 dni od daty zaakceptowania rozliczenia.

W 2022 roku wysokość dopłaty spadnie do 70 proc., będzie to również ostatni rok, w którym można będzie uzyskać wsparcie ze strony miasta na likwidację „kopciucha”. Ponieważ już od 2023 roku korzystanie z takiej formy ogrzewania będzie zabronione. Wówczas ewentualną wymianę na bardziej ekologiczne źródło ciepła trzeba będzie pokryć w całości z własnej kieszeni. Jak ostrzega Piotr Siergiej z Warszawy Bez Smogu:

Wizyta strażników kończyć się będzie mandatem do 500 zł za posiadanie takiego pozaklasowego kotła. I nie będzie to mandat jednorazowy, ponieważ następnym razem strażnicy będą mieli prawo wystawić kolejny mandat. Czyli zamiast wziąć 20 tysięcy złotych teraz, właściciele będą płacić miastu 500 zł za każdą wizytą Straży Miejskiej. Ostrzegam, taka będzie rzeczywistość.

EKO – KLIMAT – woda, powietrze, ziemia woj. kujawsko-pomorskie

“EKO – KLIMAT – woda, powietrze, ziemia” jest to preferencyjny program pożyczkowy Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu. Wspiera on przedsięwzięcia z zakresu ochrony wody, powietrza i powierzchni ziemi. Termin naboru wniosków rozpoczął się 01.09.2021 i potrwa do 31.10.2027 roku (lub też do wyczerpania środków). Z programu “EKO – KLIMAT – woda, powietrze, ziemia” skorzystać mogą:

  • osoby fizyczne;
  • osoby prawne;
  • jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej.

Muszą one realizować bądź planować realizację przedsięwzięcia proekologicznego określonego przez Zarząd Wojewódzkiego Funduszu. Co ważne, inwestycja wnioskowana do dofinansowania w ramach programu musi być zlokalizowane na terenie województwa kujawsko-pomorskiego lub w przypadku pojazdów – eksploatowane głównie na jego terenie. W ramach programu “EKO – KLIMAT – woda, powietrze, ziemia” dofinansowywane będą nie tylko proekologiczne przedsięwzięcia związane z jakością powietrza, ale i też z:

  • transformacją energetyczną gospodarki (w tym budową instalacji odnawialnych źródeł energii i/lub magazynów energii elektrycznej);
  • przejściem na gospodarkę o obiegu zamkniętym (w tym gospodarowanie odpadami);
  • działaniami na rzecz ochrony przyrody;
  • poprawą gospodarki wodno-ściekowej;
  • czy adaptacją do zmian klimatu.

Minimalny okres spłaty pożyczki wynosi 2 lata, zaś minimalna wysokość – 80.000 zł. Natomiast maksymalny okres spłaty zobowiązana uzależniony jest od specyfiki przedsięwzięcia i wynosi 15 lat.

Program Ograniczenia Niskiej Emisji na lata 2021-2023 w Dąbrowie Górniczej

W styczniu 2021 roku Rada Miejska w Dąbrowie Górniczej podjęła uchwałę w sprawie przyjęcia “Programu Ograniczenia Niskiej Emisji na lata 2021-2023”, dzięki któremu mieszkańcy mogą znowu otrzymywać dotacje na wymianę źródeł ciepła na bardziej ekologiczne. Jak podkreśla Wojciech Kędzia, zastępca prezydenta miasta, odpowiedzialny m.in. za ochronę środowiska:

Poprawa jakości powietrza jest niezwykle istotna, dlatego Program Ograniczenia Niskiej Emisji traktujemy priorytetowo i stąd też decyzja, żeby go kontynuować. Zanieczyszczenia mają bardzo niekorzystny wpływ na zdrowie, szczególnie szkodliwy jest pył PM 2,5. Niszczy układ oddechowy, przyczynia się m.in. do nowotworu płuc, a jego długotrwałe oddziaływanie, według wyliczeń naukowców, może nawet o 10 proc. skrócić długość życia. Od kilku lat staramy się zwiększać świadomość mieszkańców w tym zakresie i przekonywać ich do rezygnacji ze starych źródeł ciepła. Idą za tym zachęty finansowe, m.in. 9,3 mln zł środków z budżetu gminy przyznanych dąbrowianom w ramach PONE w latach 2017-2020.

Finansowe wsparcie w ramach tego programu można przeznaczyć na:

  • montaż pompy ciepła;
  • podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej;
  • zainstalowanie ogrzewania gazowego, elektrycznego lub olejowego;
  • instalację kolektorów słonecznych.

Program Ograniczenia Niskiej Emisji funkcjonuje według nowych zasad (nie będą już bowiem udzielane dopłaty do kotłów na paliwa stałe). Przy czym kwoty dofinansowania to 100 proc. kosztów, ale w 2022 roku nie więcej niż 5.000 zł, a w 2023 roku – 4.000 zł. Beneficjentami programu mogą zostać osoby fizyczne, które najpierw złożą wniosek i zawrą umowę z Urzędem Miejskim. Dopiero po tych czynnościach będą mogły kupić urządzenie grzewcze i zmienić system ogrzewania, a później rozliczyć się i otrzymać wypłatę dofinansowania. Zainteresowani mogą składać wnioski osobiście w Urzędzie Miejskim lub przesłać pocztą (ul. Graniczna 21, Dąbrowa Górnicza). Urzędnicy będą kontaktować się z wnioskodawcą w przypadku jakichkolwiek niejasności czy konieczności uzupełnienia danych, a także w celu ustalenia terminu podpisania umowy.

Poprawa jakości powietrza w najbardziej zanieczyszczonych gminach – pilotaż w gminie Pszczyna

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach wiosną 2021 roku ogłosił nabór wniosków o dofinansowanie w ramach nowego programu „Poprawa jakości powietrza w najbardziej zanieczyszczonych gminach – pilotaż” na terenie Gminy Pszczyna”. Skierowany jest on do:

  • osób fizycznych – właścicieli/współwłaścicieli lokali mieszkalnych;
  • wspólnot mieszkaniowych w budynkach wielorodzinnych mieszczących od 3 do 20 lokali mieszkalnych, zlokalizowanych na terenie Gminy Pszczyna.

Dofinansowaniem tym objęte są inwestycje polegające na wymianie nieefektywnych źródeł ciepła na paliwo stałe i poprawie efektywności energetycznej w wielorodzinnych budynkach mieszkalnych. Na ich dofinansowanie przewidziano kwotę: 6.070.000 zł w formie dotacji (w tym 70.000 zł dla Gminy Pszczyna na działania informacyjno-promocyjne związane z tym programem):

pilotaż w Pszczynie

Źródło: wfosigw.katowice.pl

Efektem końcowym pilotażu powinna być poprawa efektywności energetycznej w ok. 20 wielorodzinnych budynkach mieszkalnych i 140 lokalach mieszkalnych (zaplanowano wymianę min. 280 nieefektywnych źródeł ciepła na paliwo stałe). Dofinansowaniem objęte będą m.in.

  • dokumentacja projektowa (koszt wykonania branżowej dokumentacji projektowej dotyczącej: modernizacji instalacji wewnętrznej c.o. lub c.w.u., wymiany źródła ciepła, wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła);
  • pompa ciepła powietrze/woda, pompa ciepła powietrze/woda o podwyższonej klasie efektywności energetycznej, pompa ciepła typu powietrze/powietrze, kocioł gazowy kondensacyjny, ogrzewanie elektryczne, instalacja centralnego ogrzewania oraz instalacja ciepłej wody użytkowej, podłączenie lokalu do efektywnego źródła ciepła w budynku; wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła, stolarka okienna, stolarka drzwiowa.

Wnioski przyjmowane są do 31 stycznia 2022 roku lub do wyczerpania budżetu tego programu. Można je składać za pośrednictwem Generatora Wniosków o Dofinansowanie, natomiast po przesłaniu przez GWD, należy złożyć je w formie:

  • elektronicznej (na wyznaczoną skrzynkę podawczą WFOŚiGW Katowice znajdującą się na elektronicznej Platformie Usług Administracji Publicznej);
  • papierowej (przez dostarczenie go osobiście lub kurierem do WFOŚiGW Katowice, pocztą czy też pośrednictwem gminy Pszczyna).

Koszty kwalifikowane oraz maksymalny poziom dofinansowania zależą od tego czy beneficjent uprawniony będzie do podstawowego, czy podwyższonego poziomu dofinansowania. Wysokość wsparcia maksymalnie może wynieść do 70 proc. poniesionych kosztów – maksymalnie 21.000 zł (w przypadku gdy inwestor uprawniony do podwyższonego poziomu dofinansowania zdecyduje się na zakup/montaż pompy ciepła powietrze/woda z osprzętem, zbiornikiem akumulacyjnym/buforowym, zbiornikiem cwu z osprzętem – może to być wtedy maksymalnie 21.000 zł).

Sprawdź bezpłatnie oferty na pompę ciepła

Miejskie dotacje na wymianę starych źródeł ogrzewania w Łodzi

Również w Łodzi rusza szósta edycja miejskiego programu wymiany źródeł ogrzewania na bardziej ekologiczne (w tym pompy ciepła). Łódzki program dotacji do wymiany źródeł ogrzewania realizowany jest od 2017 roku. W ramach tego przedsięwzięcia wymieniono ponad 5.000 starych pieców (w tym przeszło tysiąc w 2021 roku). Oznacza to więc, że w łódzkich piecach spalono blisko 25.000 ton węgla mniej. Szacuje się, że podobna liczba kolejnych “kopciuchów” ma zostać wyeliminowanych dzięki tegorocznej edycji tego antysmogowego programu. Łącznie, do 2021 roku na to dofinansowanie z budżetu miasta przekazano 15 mln zł.

Należy tu podkreślić, że rekordowa pod względem liczby wniosków była ostatnia edycja programu, w której kryteria formalne spełniły 332 aplikacje na wymianę 1.120 starych kopciuchów (miasto zwiększyło wówczas początkową pulę przeznaczoną na ten cel z 3 mln do 4,5 mln zł). W tym roku w budżecie miasta na ten cel przeznaczono 3 mln zł. Jak jednak zapewnia Hanna Zdanowska, prezydent Łodzi, w razie dużego zainteresowania programem pula na dotacje zostanie zwiększona, by każdy mieszkaniec planujący wymianę pieca na ekologiczne źródło ogrzewania otrzymał dofinansowanie. Miejska dotacje na wymianę starych źródeł ogrzewania w Łodzi adresowana jest do:

  • do najemców i właścicieli lokali w budynkach wielorodzinnych, komunalnych i wspólnotowych;
  • a także właścicieli kamienic.

Dofinansowanie w Łodzi celowane jest na realizację inwestycji polegających na trwałym wyłączeniu z użytkowania źródła ciepła na paliwo stałe i zmianie systemu ogrzewania na:

  • podłączenie do sieci gazowej wraz z instalacją źródła ogrzewania;
  • podłączenie do sieci ciepłowniczej (z możliwością podłączenia c.w.u.);
  • instalację pompy ciepła na potrzeby ogrzewania;
  • instalację źródła ogrzewania elektrycznego.

Nabór wniosków już ruszył i ma potrwać do 30 czerwca 2022 roku. W porównaniu do ubiegłorocznej edycji:

  • maksymalna kwota bezzwrotnej dotacji dla beneficjentów indywidualnych wzrosła do 9.000 zł (sfinansowanych może zostać 90 proc. kosztów przedsięwzięcia);
  • natomiast w przypadku realizacji inwestycji przez właścicieli budynków wielorodzinnych wysokość dotacji jest taka sama i wynosi 50.000 zł (podwyższona jednak została wartość procentowa dotacji – do 90 proc.).

Co istotne, zasady ubiegania się o bezzwrotną dotację na wymianę pieca w 2022 roku nie uległy zmianie. Oznacza to zatem, że do złożenia wniosku wystarczy wypełnić dwustronicowy formularz, który zarówno pobrać, jak i złożyć, można osobiście, w Urzędzie Miasta Łodzi lub poprzez jego stronę internetową. Następnie, wypełniony wniosek można wysłać drogą elektroniczną za pośrednictwem Elektronicznej Platformy Usług Administracji Publicznej (ePUAP) lub złożyć osobiście w kilku miejskich punktach obsługi mieszkańców.

Dofinansowanie kosztów zmiany systemu ogrzewania z węglowego na ekologiczne w Kaliszu

Również w Kaliszu Wydział Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska Urzędu Miasta rozpoczął nabór wniosków o dofinansowanie przedsięwzięć związanych z wymianą źródeł ciepła z węglowego na ekologiczne, w tym na:

  • pompę ciepła;
  • ogrzewanie elektryczne;
  • ogrzewanie gazowe;
  • ogrzewanie olejowe;
  • przyłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej.

Dotacja będzie udzielana na pokrycie kosztów inwestycji związanej z zakupem pompy ciepła, urządzeń grzewczych, węzła cieplnego lub wkładu kominowego w wysokości 100 proc. nie więcej jednak niż 7.000 zł na jedną nieruchomość (równocześnie konieczne jest też trwałe zlikwidowaniem wszystkich źródeł emisji opalanych paliwem stałym). Warto tu przypomnieć, że tylko w 2021 roku, dzięki dofinansowaniu z budżetu Miasta zlikwidowano w Kaliszu 499 węglowych źródeł ciepła. Kto może ubiegać się o dofinansowanie na wymianę pieca w Kaliszu? Otóż mogą to być:

  • osoby fizyczne;
  • wspólnoty mieszkaniowe;
  • przedsiębiorcy.

Natomiast wniosek wraz z załącznikami należy złożyć przed rozpoczęciem realizacji inwestycji w Wydziale Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska (ratusz, I piętro, pok. 32 i 30) do 31 marca 2022 roku. Osoby, które nie zdążą z inwestycją do tego czasu, będą mogły skorzystać z kolejnego naboru wniosków, który zaplanowany jest na lipiec br.

Sprawdź bezpłatnie oferty na pompę ciepła

Dofinansowanie kosztów inwestycji służących ochronie powietrza w Pruszkowie

O dofinansowanie do wymiany pieca w 2022 roku będą mogli ubiegać się też mieszkańcy Pruszkowa. Jak informuje prezydent Miasta Paweł Makuch, wnioski o udzielenie dotacji celowej na zadanie służące ochronie powietrza związane z wymianą kotłów przyjmowane będą od 17 stycznia do 31 marca 2022 roku. O dotację mogą się ubiegać: osoby fizyczne, wspólnoty mieszkaniowe, osoby prawne, przedsiębiorcy, a take jednostki sektora finansów publicznych, będące gminnymi lub powiatowymi osobami prawnymi. Dofinansowanie w Pruszkowie przydzielane będzie na następujących zasadach, w przypadku:

  • wymiany kotła węglowego na elektryczny, gazowy, olejowy lub na biomasę, kosztami kwalifikowanymi będą: koszt zakupu pieca oraz prace w zakresie przystosowania kotłowni do nowego sposobu ogrzewania (nie więcej niż jednak 10.000 zł) oraz koszt budowy przyłącza gazowego w wysokości 70 proc. poniesionych kosztów;
  • wymiany pieca gazowego na inny gazowy o większej sprawności (kondensacyjny), kosztem kwalifikowanym będzie koszt zakupu pieca w wysokości 25 proc. poniesionych kosztów jego zakupu (nie więcej jednak niż 2.000 zł;
  • wymiany źródła ogrzewania na inne, o większej sprawności, w przypadku przyłączenia budynku do sieci ciepłowniczej dofinansowanie wyniesie maksymalnie 15.000 zł, natomiast gdy inwestor zdecyduje się na montaż pompy ciepła – będzie to maksymalnie 12.000 zł.

Należy tu jednak podkreślić, że zgodnie z regulaminem oceny wniosków, w pierwszej kolejności preferowane będą inwestycje związane z likwidacją pieców węglowych. Wnioski o dofinansowanie muszą też spełniać określone warunki formalne, takie jak m.in. wypełnienie wszystkich wymaganych pozycji, dołączenie wymaganych załączników, czy podpisanie przez wnioskodawcę. Przyjmowane są one:

  • osobiście w kancelarii Urzędu Miasta w Pruszkowie;
  • w formie pisemnej listownie pod adresem: Urząd Miasta Pruszkowa, ul. Kraszewskiego 14/16, 05-800 Pruszków.

Dofinansowanie likwidacji starego pieca węglowego na inne proekologiczne źródło ciepła w budynkach lub lokalach mieszkalnych na terenie gminy Rozprza

W dniu 13 stycznia 2022 roku ruszyła II edycja przyjmowania wniosków na dofinansowanie likwidacji starego pieca węglowego na inne proekologiczne źródło ciepła w budynkach lub lokalach mieszkalnych na terenie gminy Rozprza. Jak podkreśla Janusz Jędrzejczyk, wójt Rozprzy:

Wysokość dotacji może wynieść 50 proc. kosztów kwalifikowanych, jednak nie więcej niż 3.000 złotych na jeden budynek lub lokal mieszkalny. Zachęcam wszystkich do skorzystania z tego programu. Na pewno ułatwi on wymianę pieca, a to likwidacja starych węglowych pieców przyczyni się do poprawy jakości powietrza w naszej gminie.

O dotację mogą ubiegać się osoby fizyczne, które uzyskane w ten sposób środki mogą przeznaczyć na likwidację ogrzewania piecem węglowym i zamianę na ogrzewanie proekologiczne, takie jak:

  • energooszczędne pompy ciepła;
  • kotły gazowe;
  • kotły olejowe;
  • kotły elektryczne,
  • kotły na pellet drzewny.

Przy czym warunkiem montażu kotła na paliwo stałe jest brak możliwości technicznych podłączenia się do sieci dystrybucji gazu. Po spełnieniu wszystkich wymagań formalnych stosowny wniosek wraz z wszystkimi niezbędnymi załącznikami należy złożyć w Urzędzie Gminy do końca kwietnia 2022 roku. Co ważne, w przypadku otrzymania dofinansowania refundowane będą tylko koszty poniesione od dnia złożenia wniosku.

Dofinansowanie ekologicznych inwestycji grzewczych i likwidacja „kopciuchów” w Legnicy

W Legnicy już od ponad sześciu lata działa program udzielania dotacji na wykonane przez mieszkańców inwestycje, polegające na zamianie ogrzewania paliwem stałym na ekologiczne. W tym czasie podpisano łącznie 1.466 umów z mieszkańcami na kwotę ponad 8, 2 mln zł. Celem programu jest poprawa jakości powietrza i walka ze smogiem na terenie Dolnego Śląska, poprzez działalność związaną z:

  • likwidacją kotłów stałopalnych starej generacji;
  • zmniejszenie głównie emisji pyłów PM2,5 i PM10;
  • zwiększenie udziału źródeł odnawialnych w wytwarzaniu energii cieplnej.

Z programu dofinansowania pieca 2022 w Legnicy skorzystać mogą:

  • osoby fizyczne (w tym prowadzące działalność gospodarczą w lokalu mieszkalnym zgłoszonym do dofinansowania);
  • właściciele, współwłaściciele nieruchomości bądź najemcy lokali komunalnych;
  • wspólnoty mieszkaniowe, których członkowie korzystają z ciepła wytworzonego we wspólnej kotłowni (dla pojedynczego budynku lub kilku budynków).

Przy czym dotacją objęte będą takie przyjazne środowisku źródła ciepła, jak: pompy ciepła, piece elektryczne, kotły gazowe, kotły na olej lekki opałowy, kotły na paliwa stałe lub biomasę (co najmniej 5 klasa normy), podłączenie budynków do sieci ciepłowniczej, panele fotowoltaiczne oraz kolektory słoneczne. W tegorocznym budżecie miasto Legnica zarezerwowała na dofinansowania dla mieszkańców 2 mln zł. Dzięki zdobytej w ten sposób dotacji będzie można pokryć nawet połowę kosztów wymiany starego pieca na ekologiczny w jednym lokalu mieszkalnym lub nieruchomości o charakterze mieszkalnym na terenie Legnicy. Ustalone są z góry limity wysokości dotacji:

  • do 10.000 zł dla domu jednorodzinnego;
  • do 7.000 zł dla mieszkania w bloku wielorodzinnym;
  • w przypadku natomiast kotłowni zasilającej w ciepło budynek wielorodzinny limit dofinansowania określony będzie w oparciu o liczbę obsługiwanych mieszkań (jako iloczyn tej liczby i kwoty 4.000 zł).

Na ten moment nie jest jeszcze znana konkretna data naboru wniosków w ramach programu. Prawdopodobnie jednak będą one przyjmowane w Wydziale Środowiska i Gospodarowania Odpadami, pl. Słowiański 8 (również pod tamtejszym numerem można uzyskać informacje dotyczące zasad udzielania dotacji). Należy mieć również na uwadze to, że jest to ostatnia szansa na ubieganie się o dofinansowanie, bowiem w 2023 roku zostanie ono zlikwidowane.

Dofinansowania do wymiany starych pieców na bardziej ekologiczne w Żarach

Nabór wniosków o dofinansowanie do wymiany starego pieca na nowy, ruszy również w Żarach w terminie od 15 do 25 lutego 2022 roku. Jest to już szósta taka akcja, w ramach której, uzyskać można wsparcie finansowe na likwidację urządzeń grzewczych opalanych paliwem stałym (o sprawności cieplnej poniżej 80 proc. lub też użytkowanych dłużej niż 10 lat) i zainstalowanie w ich miejsce urządzeń grzewczych zasilanych gazem i energią elektryczną (w tym ekologicznych pomp ciepła). O dofinansowanie do wymiany pieca w Żarach ubiegać się mogą:

  • osoby fizyczne posiadające tytuł prawny do nieruchomości mieszkalnej w zabudowie jednorodzinnej;
  • osoby fizyczne posiadające tytuł prawny do nieruchomości mieszkalnej w zabudowie wielolokalowej (dotyczy to także użytkowników wieczystych);
  • wspólnoty mieszkaniowe.

Na jaką kwotę dotacji mogę liczyć beneficjenci? Otóż dofinansowanie przyznawane będzie w wysokości do 85 proc. kosztów kwalifikowanych. Przy czym dla:

  • osób fizycznych wynosić będzie ono nie więcej niż 10.000 zł brutto;
  • wspólnot mieszkaniowych nie więcej niż natomiast 20.000 zł brutto.

Należy jednak pamiętać, że inwestor ma czas na realizację zadania do 15 października 2022 roku. Do prac związanych z wymianą ogrzewania można przystąpić po podpisaniu umowy dotacji. Przy rozliczeniu dofinansowania uwzględniane będą tylko te faktury/rachunki wystawione na wnioskodawcę, których data wystawienia nie jest wcześniejsza niż data podpisania umowy. Z dotacji zatem nie będą mogli skorzystać mieszkańcy Żar, którzy wcześniej wykonali wymianę ogrzewania z węglowego na proekologiczne. Środki z dotacji przekazane są po zakończeniu i przyjęciu prawidłowego rozliczenia realizacji zadania.

Sprawdź bezpłatnie oferty na pompę ciepła

Dofinansowanie do wymiany pieca 2022 – lista dotacji

O dofinansowanie do wymiany pieca w 2022 roku będzie można ubiegać się w ramach następujących ogólnopolskich i regionalnych programów:

Ogólnopolskie i regionalne dofinansowanie do wymiany pieca w 2022 roku
Nazwa programu Dla kogo? Wysokość wsparcia Zakres inwestycji Terminy
Czyste Powietrze osoby fizyczne (właściciele domów modernizowanych) maks. 32.000 zł (z instalacją PV – 37.000 zł) zakup i montaż pompy ciepła: gruntowej, powietrze/woda i powietrze/powietrze nabór ciągły
Stop Smog osoby fizyczne ubogie energetycznie do 70 proc. kosztów, średni koszt w jednym budynku/lokalu nie może przekroczyć 53.000 zł zakup i montaż pompy ciepła termin naboru w trakcie ustaleń
KAWKA Plus we Wrocławiu właściciel mieszkania lub domu (osoba fizyczna), najemca mieszkania komunalnego, osoba wynajmująca mieszkanie lub dom, osoba prowadząca w nieruchomości działalność gospodarczą do 100 proc. kosztów (nie więcej niż 12.000 zł) wymiana pieca na paliwo stałe na pompę ciepła, ogrzewanie elektryczne, gazowe, miejskie i olejowe termin naboru na 2022 rok w trakcie ustaleń
Kawka Bis w Poznaniu osoby fizyczne i prawne, wspólnoty mieszkaniowe, przedsiębiorcy sama pompa ciepła powietrzna lub gruntowa do 15.000 (z instalacją PV do 20.000 zł) pompa ciepła (powietrzna i gruntowa), ogrzewanie elektryczne, gazowe, podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej od 2022 roku będzie prowadzony w sposób ciągły (od 2 stycznia do 31 lipca 2022)
Dofinansowanie wymiany systemów ogrzewania starego typu na terenie gminy Świdnica osoba fizyczna będąca właścicielem lub współwłaścicielem budynku jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego, wspólnota mieszkaniowa do 50 proc. kosztów (nie więcej niż 7.000 zł) wymiana pieca na pompę ciepła, piec elektryczny, gazowy i na biomasę oraz kocioł na paliwa stałe (co najmniej 5 klasy) termin naboru na 2022 rok w trakcie ustaleń
Poprawa jakości powietrza poprzez wymianę źródeł ciepła w budynkach wielorodzinnych – pilotaż na terenie województwa dolnośląskiego osoby fizyczne, wspólnoty mieszkaniowe w województwie dolnośląskim od 30 proc. do nawet 45 proc. kosztów (w tym do 20.000 zł na pompę ciepła powietrze/woda) wymiany źródła ciepła na pompę ciepła powietrze/woda podpisywanie umów z beneficjentami do 31.10.2022 roku
Poprawa jakości powietrza poprzez wymianę źródeł ciepła w budynkach wielorodzinnych – pilotaż na terenie województwa zachodniopomorskiego osoby fizyczne, wspólnoty mieszkaniowe w województwie zachodniopomorskim do 30 proc. kosztów (do 20.000 zł pompa ciepła typu powietrze-woda o podwyższonej klasie efektywności energetycznej) demontaż nieefektywnego źródła ciepła na paliwo stałe oraz zakup i montaż pompy ciepła typu powietrze-woda podpisywanie umów z beneficjentami do 31.03.2022 roku
Dotacja warszawska woj. mazowieckie osoby fizyczne, prawne, wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe,
przedsiębiorcy, stowarzyszenia i fundacje
powietrzna pompa ciepła do 30.000 zł (ale nie więcej niż 1.000 zł/kW), gruntowa do 40.000 (nie więcej niż 2.000 zł/kW) zakup i montaż pompy ciepła do 31.03.2022 roku
EKO – KLIMAT
Woda, powietrze, ziemia
woj. kujawsko-pomorskie
osoby fizyczne i prawne, jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej pożyczka do 100 proc. kwoty dofinansowania budowa instalacji odnawialnych źródeł energii
i/lub magazynów energii elektrycznej
do 31.10.2027 roku lub do wyczerpania wniosków
Program Ograniczenia Niskiej Emisji na lata 2021-2023 w Dąbrowie Górniczej osoby fizyczne, legitymujące się tytułem prawnym do nieruchomości 100 proc. kosztów, w 2022 roku maksymalnie 5.000 zł instalacja pompy ciepła, kolektorów słonecznych, podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej i zainstalowanie ogrzewania gazowego, elektrycznego lub olejowego termin naboru na 2022 rok w trakcie ustaleń
Poprawa jakości powietrza w najbardziej zanieczyszczonych gminach – pilotaż w gminie Pszczyna osoby fizyczne, wspólnoty mieszkaniowe z gminy Pszczyna do 70 proc. poniesionych kosztów zakup/montaż pompy ciepła powietrze/woda lub pompy ciepła gruntowej podpisywanie umów z beneficjentami do 31.03.2022 roku
Miejskie dotacje na wymianę starych źródeł ogrzewania w Łodzi najemcy i właściciele lokali w budynkach wielorodzinnych, komunalnych i wspólnotowych i właściciele kamienic od 9.000 do 50.000 zł podłączenie do sieci ciepłowniczej, sieci gazowej oraz instalacja źródła ogrzewania elektrycznego lub pompy ciepła od 3 stycznia do 30 czerwca 2022 roku
Dofinansowanie kosztów zmiany systemu ogrzewania z węglowego na ekologiczne w Kaliszu osoby fizyczne, wspólnoty mieszkaniowe i przedsiębiorcy do 7.000 zł przyłączenie do sieci ciepłowniczej, ogrzewanie elektryczne, gazowe i olejowe oraz montaż pompy ciepła do 31 marca 2022 roku
Dofinansowanie kosztów inwestycji służących ochronie powietrza w Pruszkowie osoby fizyczne osoby prawne, przedsiębiorcy, wspólnoty mieszkaniowe, jednostki sektora finansów publicznych, będące gminnymi lub powiatowymi osobami prawnymi od 2.000 do 15.000 zł przyłączenie do sieci ciepłowniczej, kocioł gazowy, elektryczny, olejowy, na biomasę, pompa ciepła od 17 stycznia do 31 marca 2022 roku
Dofinansowanie likwidacji starego pieca węglowego na inne proekologiczne źródło ciepła w budynkach lub lokalach mieszkalnych na terenie gminy Rozprza osoby fizyczne 3.000 zł zakup pompy ciepła, kotła gazowego, olejowego, elektrycznego i na pellet drzewny od 13 stycznia do 30 kwietnia 2022 roku
Dofinansowanie ekologicznych inwestycji grzewczych i likwidacja „kopciuchów” w Legnicy osoby fizyczne, właściciele, współwłaściciele nieruchomości, najemcy lokali komunalnych i wspólnoty mieszkaniowe 10.000 zł zakup pompy ciepła, kotła gazowego, olejowego, elektrycznego, kolektorów słonecznych i paneli PV od początku 2022 roku
Dofinansowania do wymiany starych pieców na bardziej ekologiczne w Żarach osoby fizyczne i wspólnoty 20.000 zł brutto ogrzewanie gazowe i elektryczne (w tym pompa ciepła) od 15 do 25 lutego 2022 roku
Informacje o autorze

Katarzyna Fodrowska

W kręgu jej zainteresowań leżą tematy związane z budownictwem, architekturą, naukami przyrodniczymi i bieżącymi wyzwaniami stojącymi przed polską energetyką. Specjalizuje się w zagadnieniach dotyczących prądu, gazu, pomp ciepła i odnawialnych źródeł energii. Propagatorka zdrowego stylu życia i ekologicznych rozwiązań. Wolny czas lubi spędzać na czytaniu i spacerach, a także oddawaniu się swoim dwóm największym pasjom, jakimi są astronomia i flamenco.

Dodaj komentarz
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments