Odsetki ustawowe w 2021 roku – jak obliczyć?

5 /5
(Ocen: 2)
Kalkulator odsetek ustawowych

Odsetki ustawowe w 2021 roku mogą wynieść 3,6%, 5,6%, 8,1% lub 10,1% – wszystko zależy dla jakiego rodzaju odsetek chcemy wykonać obliczenia. Na przykład różny będzie procent dla odsetek ustawowych za opóźnienie w świadczeniu pieniężnym i dla opóźnienia w transakcjach handlowych. Skomplikowane? Wcale nie, o czym przekonasz się po lekturze tego artykułu!

Co to odsetki ustawowe?

Jeżeli zaciągamy pożyczkę gotówkową (np. w polskich złotych), to odsetki spłacane są co do zasady w gotówce w danej walucie. To jedna z cech odsetek. Z definicji odsetki (w tym odsetki ustawowe) to świadczenie uboczne, które realizowane jest w tych samych przedmiotach co świadczenie główne (spłacamy odsetki w tej samej walucie w jakiej była pożyczka).

Po drugie odsetki (i odsetki ustawowe) naliczane są według stopy procentowej i czasu korzystania z przedmiotów objętych świadczeniem głównym. To znaczy, że odsetki od pożyczki będa liczone według czasu w jakim mogliśmy korzystać z uzyskanego kapitału oraz na podstawie stopy procentowej, np. określonej w umowie.

Najczęściej odsetki w tym odsetki ustawowe to świadczenie uboczne od świadczeń pieniężnych. Jednak polskie prawo pozwala też na określenie odsetek przy przedmiotach zamiennych takich jak np. nieruchomości czy papiery wartościowe.

W jakim celu są odsetki ustawowe?

Odsetki, w tym odsetki ustawowe stanowią:

wynagrodzenie za korzystanie w pewnym okresie z cudzego kapitału,
odszkodowanie za opóźnienie w regulacji zobowiązania.

Jak widać odsetki mają pełnić funkcję motywującą do terminowej spłaty zobowiązania, a w razie zwłoki rekompensować potencjalne straty z niewywiązania się z umowy (odsetki za opóźnienie) – np. w wyniku spadku wartości pieniądza. Są też wynagrodzeniem za możliwość korzystania z pożyczonych środków (odsetki ustawowe tzw. kapitałowe).

Rodzaje odsetek ustawowych a przepisy prawa

Szukając informacji o odsetkach ustawowych warto wiedzieć, że od 1 stycznia 2016 roku wprowadzone zostały nowe zasady ustalające wysokość odsetek oraz ich nazewnictwo.

Teraz mamy trzy kategorie odsetek:

1. odsetki ustawowe należne od sumy pieniężnej,
2. odsetki ustawowe za opóźnienie,
3. odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych.

Dwie pierwsze kategorie reguluje Kodeks cywilny. Natomiast dla trzeciej kategorii obowiązuje ustawa z 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.

Uwaga! Samych rodzajów odsetek jest więcej:

Odsetki tzw. kapitałowe:

  • odsetki umowne,
  • odsetki ustawowe,
  • odsetki maksymalne.

Odsetki tzw. sankcyjne:

  • odsetki umowne za opóźnienie,
  • odsetki ustawowe za opóźnienie,
  • odsetki maksymalne za opóźnienie,
  • odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych.

Jaka jest wysokość odsetek ustawowych w 2021 roku?

Dla ułatwienia w poniższej tabeli umieściliśmy informacje podzielone na: rodzaj odsetek, ich aktualną wysokość w 2021 roku, wzór do obliczania odsetek oraz podstawę prawną:

Rodzaj odsetek

Wysokość odsetek w 2021 roku

Wzór obliczania odsetek

Podstawa prawna

Odsetki ustawowe

3,6% w skali roku

stopa referencyjna NBP (0,1 pp.) + 3,5 pp.

Art. 359 § 2 KC

Odsetki maksymalne (ustawowe)

7,2% w skali roku

2 x odsetki ustawowe

Art. 359 § 21 KC

Odsetki ustawowe za opóźnienie

5,6% w skali roku

Stopa referencyjna NBP (0,1 pp.) + 5,5 pp.

Art. 481 § 2 KC

Odsetki maksymalne za opóźnienie

11,2% w skali roku

2 x odsetki ustawowe za opóźnienie

Art. 481 § 21 KC

Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych (dłużnik to podmiot leczniczy

8,1% w skali roku

Stopa referencyjna NBP (0,1 pp.) + 8,00 pp.

Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych

Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych (pozostali dłużnicy)

10,1% w skali roku

Stopa referencyjna NBP (0,1 pp.) + 10,00 pp.

Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych

Odsetki umowne

do 7,2% w skali roku

Do wysokości odsetek maksymalnych (ustawowych)

Art. 359 KC

Odsetki umowne za opóźnienie

do 11,2% w skali roku

Do wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie

Art. 481 KC

Odsetki w 2021: ustawowe, umowne, maksymalne czy za opóźnienie?

Do powyższej tabeli na pewno przyda się zwięzłe wyjaśnienie. Otóż, gdy umowa nie określa wysokości odsetek, to obowiązują odsetki ustawowe.

Jeżeli Rada Polityki Pieniężnej uchwali zmianę wysokości stopy referencyjnej, to od dnia wejścia w życie uchwały obowiązują nowe odsetki ustawowe. Minister Sprawiedliwości potwierdza zmianę ogłaszając w drodze obwieszczenia wysokość odsetek ustawowych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

Jeżeli zobowiązanie opisuje stopę procentową, to wtedy należne są odsetki umowne. Te jednak nie mogą być wyższe niż odsetki maksymalne. Co więcej roszczenie o zapłatę odsetek ulega przedawnieniu po upływie 3 lat od dnia wymagalności.

Podobnie wygląda, gdy dłużnik spóźnia się z terminowym uregulowaniem zobowiązania. Jeżeli nie określa tego umowa, to wysokość odsetek za opóźnienie opisuje art. 481 § 2 KC. Tak samo obowiązuje maksymalny limit odsetek za opóźnienie, którego nie może przekraczać umowa świadczenia. O zmianie wysokości odsetek za opóźnienie w obwieszczeniu Minister Sprawiedliwości.

Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych – wyjaśnienie

Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych określa uprawnienia wierzyciela i obowiązki dłużnika w związku z transakcjami handlowymi. W jej zapisach znajdziemy precyzyjną listę podmiotów będących stronami transakcji, których dotyczy ustawa.

Transakcja handlowa to umowa zawierana w ramach działalności gospodarczej, której przedmiotem jest odpłatne świadczenie usługi lub odpłatne dostarczenie towaru.

Na tej liście znajdziemy między innymi przedsiębiorców (w myśl ustawy z 6 marca 2018 roku o Prawie przedsiębiorców), osoby prowadzące działalność rolniczą czy osoby wykonujące wolne zawody.

Jak widać w tabeli opisującej wysokość odsetek ustawowych, jeżeli dłużnikiem jest podmiot leczniczy, to ustalana jest odrębna stawka niż dla pozostałych podmiotów transakcji handlowych (8,1% vs 10,1% w skali roku).

Jeżeli wierzyciel nabył prawa do odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych, to bez wezwania, przysługuje mu rekompensata za koszty odzyskania należności w wysokości:

40 euro dla świadczenia pieniężnego do 5000 zł,
70 euro dla świadczenia pieniężnego wyższego niż 5000 zł, ale nie większego niż 50 000 zł,
100 euro dla świadczeń pieniężnych o wartości wyższej niż 50 000 zł.

Równowartość kwoty rekompensaty przeliczana jest na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne.

Jak obliczyć odsetki – wzór

Wzór na odsetki ustawowe (i inne rodzaje odsetek) jest banalnie prosty. Do obliczeń potrzebujemy: kwoty głównego świadczenia, czasu opóźnienia (w dniach) i oczywiście wysokości samych odsetek. Oto jak można wyliczyć odsetki:

kwota głównego świadczenia x liczba dni opóźnienia w spłacie x wysokość odsetek / 365 dni

Uwaga, nawet w roku przestępnym mającym 366 dni, do obliczeń odsetek stosujemy dzielenie przez 365 dni. W przypadku odsetek za opóźnienie, odsetki należą się za cały czas opóźnienia liczony od dnia wymagalności długu.

Ile wynoszą odsetki ustawowe – przykładowe obliczenia

Załóżmy, że pożyczyliśmy kwotę 1000 zł z okresem spłaty po 30 dniach. Umowa pożyczki nie określa wysokości odsetek za opóźnienie, dlatego obowiązują odsetki ustawowe za opóźnienie (czyli stopa referencyjna NBP 0,1 pp. + 5,5 pp. = 5,6%). Dzień na spłatę minął 25 lutego (to dzień wymagalności roszczenia). Zobowiązanie uregulowaliśmy 4 marca. To daje 7 dni opóźnienia. Teraz wystarczy podstawić te dane pod wzór:

1000 zł x 7 dni opóźnienia x 5,6% / 365 dni = 1,70 zł za opóźnienie.

Przyjmijmy teraz, że chcemy obliczyć, ile powinien zwrócić nam kontrahent (inny niż podmiot leczniczy), gdy:

kwota zobowiązania wynosi 10 000 zł,
czas zwłoki to 40 dni.

W takim wypadku obowiązuje odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych. Skoro nasz dłużnik nie jest podmiotem leczniczym stopa odsetek to 10,1% w skali roku.

10 000 zł x 40 dni opóźnienia x 10,1% / 365 dni = 11,06 zł.

Czy kalkulator odsetek ustawowych obliczy za nas ich wysokość?

Jeżeli nie chcemy samemu obliczać wysokości odsetek możemy skorzystać z powszechnie dostępnych kalkulatorów odsetek w internecie. Mogą być one przydatne do sprawdzenia naszych własnych obliczeń. Pamiętajmy, że i tak sami musimy wiedzieć dla jakiego rodzaju odsetek chcemy wyliczyć ich stopę. Pomocne informacje znajdziemy w powyższym artykule. I ostatecznie – obliczanie odsetek ustawowych nie jest wcale trudne, kiedy znamy wzór.

Informacje o autorze

Mateusz Gwardecki

Absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Zwolennik biznesu odpowiedzialnego społecznie. Zainteresowany nowoczesną bankowością i znaczeniem pieniądza. W wolnych chwilach lubi czytać fantastykę naukową i przeszukiwać rynek idei.

Dodaj komentarz
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments