Program Stop Smog – kto może skorzystać?

4.78 /5
(Ocen: 32)

“Stop Smog” to rządowy program skierowany do osób najuboższych, których nie stać na ocieplenie domu i wymianę pieca. Wiosną tego roku ruszyła jego druga odsłona. Jakie są założenia projektu i kto może z niego skorzystać?

Smog w Polsce to poważny problem

Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że każdego roku na choroby wywołane smogiem umiera na świecie ok. 6,5 mln osób. Są to śmierci przedwczesne spowodowane na przykład ciężką postacią nowotworu płuc i dróg oddechowych. Jak wynika z badania opublikowanego niedawno w czasopiśmie Environmental Research, z powodu smogu w Polsce rocznie umiera, nie jak sądzono dotychczas 45.000 osób (takie dane przez ostatnie lata prezentowały m.in. Europejska Agencja Środowiska i Światowa Organizacja Zdrowia), ale niemal 100 tys.!

Składnikami smogu w zależności od miejsca występowania, są najczęściej metale ciężkie oraz cząstki PM2.5 oraz PM10 występujące na przykład w spalinach samochodowych. Na intensyfikację toksyczności smogu mają jednak również wpływ produkty spalania wydobywające się z kominów gospodarstw domowych, budynków przemysłowych oraz fabryk. W dążeniach do zminimalizowania tego zjawiska, każdy właściciel domu jednorodzinnego powinien zadbać o prawidłowe funkcjonowanie instalacji grzewczej i powstrzymać się od utylizowania za jej pośrednictwem materiałów, których spalanie może powodować przedostawanie się toksycznych związków do powietrza. Dlaczego to akurat właściciele domów jednorodzinnych powinni szczególnie zadbać o wskazane wyżej aspekty? Ponieważ, jak pokazuje przykład województwa śląskiego, to właśnie gospodarstwa domowe odpowiadają za 55 proc. zanieczyszczeń powietrza:

Źródła smogu - powietrze śląskie

Źródło: powietrze.slaskie.pl

“Stop Smog” – na czym polega ten rządowy program?

Odpowiedzią i reakcją na te dane jest właśnie program “Stop Smog” oficjalnie zainaugurowany w październiku 2018 roku przez premiera Mateusza Morawieckiego, który obok programów Mój Prąd czy Czyste Powietrze, ma być kolejnym wspierającym proekologiczne inicjatywy w Polsce. “Stop Smog” to program, którego założenia opierają się na finansowym wsparciu inwestycji zmierzających do termomodernizacji gospodarstw domowych. Realizacja tych planów ma w dłuższej perspektywie przyczynić się do poprawy jakości powietrza w całym kraju. Jest to szczególnie istotne w przypadku najbardziej zanieczyszczonych miast w Polsce.

Jakie przedsięwzięcia mogą zostać zatem dofinansowane ze środków programu “Stop Smog”? Będzie to przede wszystkim:

  • wymiana przestarzałych urządzeń, a nawet całych instalacji grzewczych na takie, które spełniają normy niskoemisyjności;
  • termomodernizacja nieruchomości w połączeniu z wymianą urządzeń i instalacji grzewczych lub samodzielnie;
  • utylizacja nieekologicznych źródeł ciepła wraz z przyłączami;
  • podłączenie do sieci ciepłowniczej lub gazowej;
  • zmniejszenie zapotrzebowania budynków mieszkalnych jednorodzinnych na energię dostarczaną na potrzeby ich ogrzewania i podgrzewania wody użytkowej.

Dodatkowo, w ramach programu beneficjenci mogą ubiegać się na przykład o dofinansowanie modernizacji systemów wentylacyjnych, czy wymiany stolarki okiennej i drzwiowej zmierzającej do uszczelnienia budynku. Wymienione cele nie są oczywiście jedynymi, na które można przeznaczyć środki z oferowanego dofinansowania, gdyż pełna lista takich przedsięwzięć jest naprawdę długa. Wnioskodawcy w programie „Stop Smog” (czyli gmina, związek międzygminny, powiat, a także związek metropolitalny w województwie śląskim) mogą uzyskać do 70 proc. dofinansowania kosztów inwestycji. Pozostałe zaś 30 proc. stanowi ich wkład własny. Dzięki temu osoby zainteresowane uczestnictwem w programie “Stop Smog”, mogą otrzymać nawet 100 proc. dofinansowania szacowanych kosztów inwestycji (do 53 tys. zł).

Do końca 2024 roku, budżet w programie “Stop Smog” przewidziano na ponad 1,2 miliarda zł, z czego ponad 880 mln zł stanowią środki krajowe.

“Stop Smog” 2.0 – Nowe, lepsze zasady już od kilku miesięcy

Należy tu jednak podkreślić, że 31 marca 2021 roku ruszyła druga odsłona programu “Stop Smog”. Po ostatnich zmianach, dofinansowanie to można przeznaczyć również na montaż instalacji OZE, w tym fotowoltaikę. Jak podkreślał wówczas szef resortu klimatu i środowiska Michał Kurtyka:

Pod koniec stycznia 2021 podpisywaliśmy porozumienie o współpracy Ministra Klimatu i Środowiska, NFOŚiGW oraz Banku Gospodarstwa Krajowego w zakresie współfinansowania przedsięwzięć niskoemisyjnych ze środków Funduszu Termomodernizacji i Remontów. A ogłoszony dziś nabór w programie „Stop Smog” to spełnienie kolejnej obietnicy, obok trwającego naboru w drugim rządowym programie antysmogowym „Czyste Powietrze”, o realnym wsparciu działań na rzecz poprawy jakości powietrza i przeciwdziałania ubóstwu energetycznemu.

Od 1 stycznia 2021 roku Ministerstwo Klimatu i Środowiska i NFOŚiGW przejęły z Ministerstwa Rozwoju, Pracy i Technologii prowadzenie działań w zakresie rządowego programu “Stop Smog”.

Z początkiem 2021 roku weszła bowiem w życie ustawa z 28 października 2020 roku o zmianie ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz niektórych innych ustaw, która wprowadziła wiele zmian i ułatwień w dostępie do programu “Stop Smog”. Chodzi m.in. o:

  • umożliwienie związkom międzygminnym i powiatom aplikowania do programu w roli koordynatora kilku gmin;
  • wyposażenie gmin w narzędzia, które umożliwiają weryfikację danych osób ubiegających się o udział w programie;
  • wydłużenie z 3 do 4 lat okresu realizacji porozumienia;
  • dopuszczenie możliwości realizacji przedsięwzięć niskoemisyjnych, także w budynkach będących w zasobach mieszkaniowych gminy;
  • skrócenie z 10 do 5 lat okresu po zakończeniu porozumienia dla działań i zobowiązań gminy oraz beneficjenta;
  • poprawę niektórych warunków udziału mieszkańców w programie;
  • zniesienie obowiązku sporządzania przez samorządy gminne programów niskoemisyjnych;
  • zmniejszenie minimalnej liczby budynków jednorodzinnych umożliwiającej aplikowanie do programu (z 2 proc. do 1 proc. lub 20 budynków);
  • zmniejszenie z 50 proc. na 30 proc. wymaganej redukcji zapotrzebowania na ciepło grzewcze.
Do kosztów kwalifikowanych w programie “Stop Smog” dołączyły koszty mikroinstalacji OZE w rozumieniu ustawy o odnawialnych źródłach energii, jak również koszty zapewnienia dostępu do energii z OZE i pomp ciepła, w tym m.in. w oparciu o urządzenia stanowiące własność gminy.

Dla kogo program “Stop Smog”?

Głównym założeniem programu “Stop Smog” w kontekście jego beneficjentów jest ukierunkowanie na mniej zamożnych właścicieli nieruchomości, którzy zostali dotknięci ubóstwem energetycznym. Co oznacza ten termin? Chodzi tu przede wszystkim o gospodarstwa domowe, których koszt ogrzania pochłania znaczną część domowego budżetu mieszkańców.

Jak wynika z raportu Instytutu Badań Strukturalnych, aż 12,2 proc. mieszkańców Polski, czyli 4,6 mln osób, co stanowi ok. 1,3 mln gospodarstw domowych, żyje w ubóstwie energetycznym.

To właśnie tym beneficjentom dedykowane są dofinansowania umożliwiające wykonanie prac optymalizujących zużycia energii cieplnej, a tym samym generujących oszczędności na tym polu. Tak, jak w przypadku każdego projektu oferującego dofinansowania, tak również w odniesieniu do programu “Stop Smog” istnieją jednak określone warunki do spełnienia dla potencjalnych beneficjentów, takie jak:

  • w okresie 3 miesięcy przed przystąpieniem do programu dochód na mieszkańca w jednoosobowym gospodarstwie domowym nie może przekraczać 175 proc. kwoty najniższej emerytury, tj. od 1 marca 2021 roku 2.189,04 zł brutto (1.865,92 netto), a w gospodarstwie wieloosobowym 125 proc. tego świadczenia, tj. od 1 marca 2021 roku -1.563,60 zł brutto (1.332,80 netto) na osobę;
  • łączny majątek beneficjenta nie może przekraczać 424 tys. zł włączając w to nieruchomość, która ma zostać poddana termomodernizacji;
  • niektóre gminy wymagają uiszczenia wkładu własnego (najczęściej ok. 10 proc. wartości inwestycji) i beneficjent programu powinien być w stanie wnieść taką kwotę;
  • w przypadku złamania zasad programu, jego uczestnik musi dobrowolnie poddać się egzekucji w wartości przyznanego mu dofinansowania i złożyć w tym zakresie oświadczenie;
  • beneficjent programu “Stop Smog” musi zamieszkiwać nieruchomość objętą dofinansowanymi przedsięwzięciami i udostępniać ją urzędnikom do kontroli przez okres 5 lat od otrzymania finansowego wsparcia.
Bezwzględnie, najważniejszym warunkiem do wzięcia udziału w programie “Stop Smog” jest prawo własności, współwłasności lub samoistnego posiadania domu jednorodzinnego, którego modernizacja zostanie dofinansowana ze środków projektu.

Przy czym okres realizacji przedsięwzięcia wynosi do:

  • 3 lat od daty zawarcia porozumienia (w przypadku realizacji przedsięwzięć niskoemisyjnych w liczbie nie większej niż 2 proc. łącznej liczby budynków mieszkalnych jednorodzinnych na obszarze gminy);
  • 4 lat od daty zawarcia porozumienia (w przypadku realizacji przedsięwzięć niskoemisyjnych w liczbie większej niż 2 proc. łącznej liczby budynków mieszkalnych jednorodzinnych na obszarze gminy).

Jak skorzystać z programu “Stop Smog”?

Uczestnictwo pojedynczego beneficjenta w programie “Stop Smog” uzależnione jest od działań zamieszkiwanej przez niego gminy w tym zakresie. Mianowicie chodzi o to, aby gmina była w stanie wytypować na swoim terenie administracyjnym odpowiednio dużą liczbę gospodarstw, które chciałaby zgłosić się do programu (obecnie jest to minimum 1 proc. łącznej liczby gospodarstw lub 20 budynków). Dodatkowo, gmina musi posiadać uchwaloną i wdrożoną ustawę antysmogową, a także posiadać budżet z przeznaczeniem na wkład własny (gmina może otrzymać do 70 proc. środków w ramach dofinansowania).

Jeżeli samorząd spełnia powyższe warunki, ma prawo ubiegać się o uczestnictwo w programie “Stop Smog”. Jeśli natomiast wniosek zostanie pozytywnie rozpatrzony, po podpisaniu umowy z ministerstwem, gmina staje się inwestorem i rozporządza pozyskanymi środkami w odniesieniu do gospodarstw zgłoszonych do programu. Podstawowym założeniem jest uzyskanie minimum 50 proc. zmniejszenia zapotrzebowania na energię cieplną w gospodarstwach biorących udział w projekcie.

Każdy samorząd indywidualnie określa warunki, na których pojedynczy beneficjenci mogą przystąpić do programu. Szczególnie ważne jest to w odniesieniu do wysokości wymaganego wkładu własnego. Niektóre samorządy (najczęściej te w najbiedniejszych gminach), całkowicie rezygnują z pobierania wkładu własnego lub oferują możliwość rozłożenia tej kwoty na raty bądź odpracowania w inny sposób. Pierwszą gminą, która przystąpiła w Polsce do programu “Stop Smog”, była Skawina z województwa małopolskiego.

Program Stop Smog - małopolskie

Źródła: malopolska.pl

“Stop Smog” – na co uważać?

W związku z założeniem, że to samorząd gminy na mocy porozumienia z ministerstwem staje się inwestorem w projekcie “Stop Smog”, musi on także sprawować kontrolę nad prawidłowym wykorzystaniem środków pochodzących z programu. Każdy beneficjent, który zatem chciałby skorzystać z dofinansowania na termomodernizację, musi trzymać się określonych zasad pod groźbą konieczności zwrócenia całości przyznanych mu środków. W jakich sytuacjach może zatem dojść do egzekucji dotacji? Przede wszystkim jeżeli beneficjent:

  • sprzedał część lub całość instalacji i urządzeń, których zakup finansowany był ze środków programu;
  • wykorzystuje wymienione za pośrednictwem dofinansowania urządzenia niezgodnie z ich przeznaczeniem (np. używa paliw niskiej jakości);
  • wykorzystuje śmieci jako opał;
  • umyślnie unika obowiązkowych przeglądów kominiarskich instalacji;
  • zamontował w gospodarstwie domowym dodatkowe źródła energii niespełniające norm niskoemisyjności;
  • sprzedał część lub całość domu w ciągu 5 lat od momentu wzięcia udziału w programie “Stop Smog”.

Obostrzenia dotyczące sprzedaży nieruchomości objętej dofinansowanym przedsięwzięciem bądź np. notarialnym dopisaniem jej współwłaściciela, są bardziej rozbudowane. Warto zapoznać się ze wszystkimi warunkami we właściwym dla siebie urzędzie gminy.

“Stop Smog” – perspektywy rozwoju programu

Pomimo, że program “Stop Smog” oficjalnie funkcjonuje już od 2019 roku, to zainteresowanie proponowanymi za jego pośrednictwem dofinansowaniami, utrzymuje się zdecydowanie poniżej oczekiwań. Po części wynika to z bardzo restrykcyjnych warunków, jakie muszą spełnić beneficjenci chcący wziąć udział w projekcie. W reakcji na taki stan rzeczy, ministerstwo zdecydowało się m.in. wprowadzić nowelizację ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów i tym samym złagodzić obowiązujące dotychczas zasady programu.

Efektem pierwszego naboru w programie “Stop Smog” było siedem porozumień, podpisanych przez gminy: Skawina, Rybnik, Niepołomice, Pszczyna, Sosnowiec, Sucha Beskidzka i Tuchów. Łącznie ponad 54 mln zł (w tym 37,4 mln zł z budżetu państwa i ok. 17 mln zł wkładu własnego gmin) pozwoli na realizację inwestycji proekologicznych w ok. 1,1 tys. budynków w tych gminach. W drugim natomiast uruchomionym naborze “Stop Smog”, patrząc na dostępną alokację środków finansowych, z programu tego może skorzystać kolejnych 70 gmin (przy czym ich liczba w dużej mierze zależy od wartości składanych wniosków przez poszczególne jednostki).

Na początku roku porozumienia z NFOŚiGW sfinalizowały kolejne gminy, takie jak m.in. Spytkowice i Limanowa z Małopolski, czy Brzesko. Ta ostatnia gmina planuje w ramach uzyskanej pomocy przeprowadzić przedsięwzięcia niskoemisyjne 20 budynków mieszkalnych. Przy czym samorząd zainwestuje 1,06 mln zł w projekty, z czego 742 tys. zł to dofinansowanie z Funduszu Termomodernizacji i Remontów, reszta natomiast będzie wkładem własnym gminy. Jak informuje minister Michał Kurtyka:

Kilkanaście wniosków jest procedowanych, więc resort liczy na to, że “Stop Smog” – obok programu “Czyste Powietrze” – będzie skutecznym hamulcem smogu już w tym sezonie grzewczym.

Rządowy program “Stop Smog” jest przewidziany na lata 2019-2024. Do tej pory na jego realizację przeznaczono 180 mln zł (po wykorzystaniu ponad 37 mln zł, na 2021 rok pozostało do rozdysponowania z puli ok. 142 mln zł). Natomiast w latach 2022-2024 w planach jest zasilenie Funduszu Termomodernizacji i Remontów kwotą ok. 518 mln zł z przeznaczeniem na realizację przedsięwzięć niskoemisyjnych w ramach “Stop Smog”.

Informacje o autorze

Marta Kazimierska

Specjalistka digital marketingu i zagadnień z dziedziny UX oraz SXO, znajdująca się na liście TOP 100 kobiet polskiej branży SEO. Zaangażowana w analizowanie wiedzy przedsiębiorców na temat znaczenia poszczególnych narzędzi marketingowych w osiąganiu sukcesu biznesowego. Szczególnie zainteresowana badaniem poziomu samoświadomości ekonomicznej Polaków. Entuzjastka propagowania rozwiązań z dziedziny energii odnawialnej i dbałości o środowisko naturalne.

Dodaj komentarz
guest
2 komentarzy
Najnowsze
Najstarsze Najpopularniejsze
Inline Feedbacks
View all comments
wiadyslaw
wiadyslaw
14 grudnia 2021 12:36

wymienilem kopciucha w mieszkaniu na kociol elektryczny.skad uzyskac dofinansowanie.

Katarzyna Fodrowska
Katarzyna Fodrowska
14 grudnia 2021 16:08
Odpowiedz do:  wiadyslaw

Dzień dobry,

decydując się na wymianę pieca, można skorzystać z różnych form dotacji, w ramach rządowych i regionalnych programów. W celu uzyskania niezbędnych informacji na ten temat, najlepiej skontaktować się ze swoim Urzędem Gminy, Urzędem Miasta lub z Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Pozdrawiam
Katarzyna Fodrowska
enerad.pl