Prosument – kim jest? Aktualne ustawy

5 /5
(Ocen: 4)

Koniec trzeciego kwartału 2020 roku przyniósł ze sobą świetne wyniki w kontekście liczby mikroinstalacji OZE przyłączonych do sieci dystrybucyjnej. Okazało się, że obecnie jest ich już ponad 357 tys. w całej Polsce. Łącznie posiadają one moc przekraczającą 2,3 GW. Dane te wskazują, że coraz więcej osób decyduje się na wstąpienie w szeregi prosumentów tak, aby móc w pełni korzystać z przysługujących im przywilejów. Kim według nowelizacji ustawy jest prosument? Jakie akty prawne regulują obecnie działalność prosumencką? Z jakich dotacji mogą skorzystać właściciele prosumenckich mikroinstalacji fotowoltaicznych?

Sprawdź bezpłatnie oferty fotowoltaiki

Prosument – kim jest według nowelizacji ustawy?

Jednym z głównych aspektów, który w odniesieniu do prosumenckiej działalności wymaga prawnego ukonstytuowania, jest takie sformułowanie definicji prosumenta, aby wyczerpywała ona przysługujące mu prawa i warunki do spełnienia. W ostatnich kilku latach stwierdzono, że obowiązująca od 20 lutego 2015 ustawa o OZE nie zawiera opisu pojęcia prosumenta, który byłby zgodny z obecnym stanem faktycznym. Jeszcze przed wdrożeniem nowelizacji ustawy o odnawialnych źródłach energii, za definicję prawną prosumenta przyjmowano:

odbiorcę końcowego dokonującego zakupu energii elektrycznej na podstawie umowy kompleksowej, wytwarzającego energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych źródeł energii w mikroinstalacji w celu jej zużycia na potrzeby własne, niezwiązane z wykonywaną działalnością gospodarczą regulowaną ustawą z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. poz. 646, 1479, 1629, 1633 i 2212), zwaną dalej „ustawą – Prawo przedsiębiorców.

Fotowoltaika – Bezpłatne Porównanie Ofert

Nowelizacja ustawy o odnawialnych źródłach energii, która została opublikowana w Dzienniku Ustaw 14 sierpnia 2019 roku, zmieniła brzmienie definicji prosumenta w kilku znaczących aspektach. Przede wszystkim zniosła ona zapis o całkowitym zakazie względem tych podmiotów, które chciałyby prowadzić działalność prosumencką na potrzeby związane z posiadaną przez nich działalnością gospodarczą. Oznacza to, że obecnie prosumentem mogą być także przedsiębiorstwa, co stanowi dla nich szansę na obniżenie kosztów stałych prowadzenia działalności. Po wprowadzeniu ustawy o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii z 19 lipca 2019, przez prosumenta energii odnawialnej należy rozumieć:

odbiorcę końcowego wytwarzającego energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych źródeł energii na własne potrzeby w mikroinstalacji, pod warunkiem że w przypadku odbiorcy końcowego niebędącego odbiorcą energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, nie stanowi to przedmiotu przeważającej działalności gospodarczej określonej zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 649 i 730).

Kto może zostać prosumentem?

Parafrazując zapisy ustawowe należy przyjąć, że prosument to jednocześnie konsument, jak i producent energii elektrycznej wytwarzanej za pomocą mikroinstalacji, np. fotowoltaicznej lub małej elektrowni wiatrowej (do 50 kW). Oznacza to, że prosumentem energii odnawialnej może zostać osoba, która spełnia następujące warunki:

  • wytwarza energię elektryczną w mikroinstalacji, wyłącznie z odnawialnych źródeł energii, na własne potrzeby;
  • jest jednocześnie odbiorcą końcowym, a więc nie wykorzystuje wytworzonej przez mikroinstalację energii do produkcji, przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej;
  • wytwarzanie w mikroinstalacji energii elektrycznej nie stanowi dla niego przeważającego przedmiotu prowadzonej działalności gospodarczej.

Co ważne, aby producent i jednocześnie konsument wytworzonej za pomocą mikroinstalacji fotowoltaicznej energii elektrycznej mógł zostać prosumentem, musi spełniać jednocześnie wszystkie wskazane wyżej warunki.

Kim jest prosument?

Opracowanie: enerad.pl

Po wejściu w życie nowelizacji ustawy o OZE, lista podmiotów, które po sprostaniu wskazanym wyżej wymaganiom mogą zostać prosumentami, znacznie się wydłużyła. Obecnie prosumentem mogą być:

  • gospodarstwa domowe;
  • przedsiębiorstwa;
  • wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe;
  • osoby fizyczne prowadzące gospodarstwo rolne;
  • jednostki sektora finansów publicznych;
  • fundacje i stowarzyszenia;
  • jednostki badawcze i naukowe;
  • nadleśnictwa;
  • związki sportowe;
  • kościoły i związki wyznaniowe.

Trwają również prace nad tym, aby zgodnie z wytycznymi Dyrektywy RED II w ustawie o OZE znalazły się także rozwiązania dla prosumenta zbiorowego oraz wirtualnego. W przypadku tego pierwszego, prosumenci zamieszkujący wspólnie np. budynek wielorodzinny mogliby dzielić się energią wyprodukowaną choćby przez fotowoltaikę. Jeżeli chodzi natomiast o prosumenta wirtualnego, to w jego przypadku występuje możliwość korzystania z energii OZE wyprodukowanej w mikroinstalacji oddalonej od miejsca zamieszkania inwestora (instalacja może się znajdować nawet w innym województwie). W rozliczeniu prosumenta wirtualnego nie występowałaby wówczas autokonsumpcja ani ulga w opłacie dystrybucyjnej. Niestety nadal nie pojawiły się oficjalne projekty rozporządzeń w tym obszarze.

Jak zostać prosumentem?

To, czy właściciel mikroinstalacji zamierza korzystać z niej na zasadach prosumenckich, najlepiej zaplanować jeszcze przed zleceniem wykonania instalacji specjalizującej się w tym firmie. Przyłączenie istniejącej już instalacji do sieci dystrybucyjnej nie jest jednak oczywiście niemożliwe. Jak zostać zatem prosumentem? W kilku prostych krokach:

1. Zlecenie wykonania instalacji profesjonalnemu instalatorowi (jeżeli instalacja jeszcze nie została zamontowana);
2. Zgłoszenie do OSD (Operatora Systemu Dystrybucyjnego) faktu powstania mikroinstalacji, co najmniej 30 dni przed jej planowanym uruchomieniem. Zgłoszenia dokonuje się za pomocą formularza dostępnego w serwisie internetowym lokalnego OSD;
3. Podpisanie nowej lub zmodyfikowanie istniejącej umowy na usługi dystrybucyjne i sprzedaż energii elektrycznej;
4. Operator Systemu Dystrybucyjnego na swój koszt przeprogramowuje lub wymienia licznik prosumenta na dwukierunkowy. Będzie on mierzył zarówno energię pobraną z sieci, jak również te oddaną do niej. Dzieje się to W ciągu 30 dni od daty wpłynięcia zgłoszenia i jego pozytywnego rozpatrzenia.

Liczba prosumentów w Polsce rośnie w ostatnich latach

Procedura zgłoszenia mikroinstalacji do lokalnego OSD i tym samym zasilenia szeregu prosumentów nie jest procesem skomplikowanym. Świadczyć może o tym choćby fakt, że jedynie od początku 2019 roku do końca trzeciego kwartału 2020 roku, liczba mikroinstalacji przyłączonych do sieci największych operatorów systemów dystrybucyjnych w Polsce wzrosła o 558 proc. Przełożyło się to na 303 tys. mikroinstalacji o łącznej mocy przekraczającej 2,01 GW. Co ciekawe, paraliżująca wiele gałęzi gospodarki sytuacja związana z rozprzestrzeniającą się pandemią SARS-CoV-2, nie wpłynęła bynajmniej negatywnie na dynamikę wzrostu ilości mikroinstalacji prosumenckich przyłączonych do sieci w 2020 roku. Koniec trzeciego kwartału poprzedniego roku to prawie 357 tys. mikroinstalacji o łącznej mocy ponad 2,3 GW przyłączonych do sieci dystrybucyjnej.

Zdecydowanie największy wolumen energii wytwarzanej przez prosumentów pochodzi z instalacji fotowoltaicznych. Energia pozyskiwana ze słońca charakteryzuje się obecnie największą dynamiką rozwoju wśród wszystkich OZE. Dane zebrane przez URE (Urząd Regulacji Energetyki) z lat 2018 i 2019, doskonale obrazują ten trend. W roku 2019 zainstalowano bowiem trzykrotnie więcej mikroinstalacji fotowoltaicznych, niż miało to miejsce w roku 2018, w którym łączna moc z instalacji PV wynosiła jedynie 344 MW. Z końcem 2019 roku, wartość ta wzrosła do ponad 900 MW.

W ilości mikroinstalacji prosumenckich przyłączonych do sieci dystrybucyjnej w 2019 roku zdecydowanie przodowała PGE Dystrybucja. Za nią uplasował się Tauron Dystrybucja oraz kolejno Energa Operator i Enea Operator. Wpływ na ilość prosumentów przyłączonych do sieci danego operatora, ma oczywiście między innymi wielkość i położenie obszaru Polski przez niego zajmowanego. W tych aspektach niekwestionowanym liderem jest właśnie PGE Dystrybucja.

Liczba prosumentów w 2018 i 2019 roku wg operatorów

Opracowanie: enerad.pl na podstawie danych z ure.gov.pl

Łączna ilość energii elektrycznej wprowadzona przez prosumentów do sieci

Opracowanie: enerad.pl na podstawie danych z ure.gov.pl

Czy bycie prosumentem się opłaca?

Wpływ na niezwykle dynamicznie rosnącą liczbę prosumentów odnawialnej energii, ma zapewne wiele czynników. Jednym z nich musi być jednak fakt, że działalność prosumencka jest zwyczajnie opłacalna i to nie tylko w finansowym wymiarze. Nowelizacja ustawy o odnawialnych źródłach energii oprócz przedefiniowania pojęcia prosumenta, wprowadziła także tzw. pakiet prosumencki. Dzięki niemu przyłączenie mikroinstalacji do sieci dystrybucyjnej jest obecnie dostępne i opłacalne nie tylko na mniejszych podmiotów, takich jak gospodarstwa domowe, ale także na przykład dla niewielkich przedsiębiorstw, spółdzielni mieszkaniowych, czy spółdzielni gmin wiejskich. Dzięki wprowadzonym zmianom podmioty te mogą także korzystać z opustów.

Opłacalność działalności prosumenckiej jest ściśle powiązana z prawidłowym zaprojektowaniem mikroinstalacji, która będzie dopasowana do specyfikacji funkcjonowania infrastruktury inwestora. Precyzyjne obliczenie zapotrzebowania prosumenta na energię będzie miało znaczenie w systemie wspomnianych opustów. Obecnie, za wyprodukowanie 1 KWh nadwyżki energetycznej prosument może odebrać:

  • 0,8 KWh dla instalacji o mocy do 10 kWp;
  • 0,7 KWh dla instalacji o mocy powyżej 10 kWp (do 50 kWp).

Najczęściej opłaca się więc maksymalne wykorzystywanie wyprodukowanej energii na własne potrzeby. W przeciętnym domu jednorodzinnym na przykład, konsumpcja energii elektrycznej w czasie rzeczywistym sięga maksymalnie 20 proc. Wówczas warto rozważyć zainstalowanie rozwiązań, które będą sprzyjały zwiększeniu autokonsumpcji, takich jak choćby pompa ciepła.

W przypadku przedsiębiorstw również najbardziej opłacalne jest obecnie wykorzystywanie wyprodukowanej w mikroinstalacji energii w czasie rzeczywistym. W tym kontekście ogromne znaczenie ma jednak sposób funkcjonowania firmy oraz okresy dobowe największego wykorzystania mocy. Jeżeli prosument – przedsiębiorca korzysta dla przykładu z instalacji fotowoltaicznej, to właśnie wymienione wyżej wskaźniki indywidualne powinny być brane pod uwagę podczas projektowania mikroinstalacji przez profesjonalnego instalatora (patrz: ranking firm fotowoltaicznych 2021).

Magazyny energii zwiększą opłacalność domowych mikroinstalacji

Ogromne znaczenie w zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego systemów OZE, a tym samym w zadbaniu o opłacalność działalności prosumenckiej, ma zwiększenie dostępności magazynów energii dla większej ilości właścicieli mikroinstalacji. Możliwość magazynowania nadwyżek wyprodukowanej energii bez konieczności przesyłania jej do sieci dystrybucyjnej i korzystania z własnego prądu w dowolnym momencie, to aspekt kluczowy. W szczególności ważny dla tych prosumentów, którzy w czasie rzeczywistym zużywają niewielki procent wyprodukowanej przez mikroinstalację energii.

Rozpowszechnienie magazynów energii będzie miało także wpływ choćby na stabilność sieci energetycznej i jej bezpieczeństwo. Obecnie, z informacji przekazanych przez NFOŚiGW wiemy już, że w planowanej na pierwsze półrocze, trzeciej edycji programu Mój Prąd 2021 mają znaleźć się także dotacje z przeznaczeniem na zakup lokalnych magazynów energii. Czy będzie tak w rzeczywistości? Przekonamy się zapewne na chwilę przed rozpoczęciem kolejnego naboru wniosków do programu.

Rozliczenie energii wprowadzanej do sieci przez prosumentów – kiedy rozporządzenie?

System prosumencki w Polsce znajduje się właściwie na początku drogi (w porównaniu z innymi krajami) w zakresie legislacyjnego uporządkowania wszystkich aspektów jego funkcjonowania. Oczywiście, wiele potrzeb prawnych regulacji pojawia się wskutek działania samego systemu i nie zawsze uda się przewidzieć wcześniej zasadność ich wprowadzenia. Jedną z kwestii czekających obecnie na uporządkowanie, są zasady rozliczania energii wprowadzanej do sieci przez prosumentów i spółdzielnie energetyczne. Trzeba zaznaczyć, że regulacja tego obszaru miała nastąpić już w pierwszych miesiącach 2020 roku. Obecnie jednak kolejne rozporządzenia dotyczące rozliczania prosumentów z produkowanej energii znajdują się wciąż na etapie konsultacji społecznych. Nad projektem tych aktów pracuje Ministerstwo Klimatu i Środowiska w porozumieniu z Ministerstwem Rozwoju, Pracy i Technologii. Regulacji jakich aspektów można spodziewać się w rozporządzeniu przygotowywanym przez wskazane resorty?

Bilansowanie międzyfazowe i większa transparentność, czyli co proponuje ministerstwo?

Jednym z rozwiązań proponowanych przez projektodawcę jest tzw. bilansowanie międzyfazowe energii. Na czym ono polegać w kontekście działalności prosumenckiej? Bilansowanie pomiarów ilości energii, którą prosument wprowadza i pobiera z sieci na wszystkich fazach jest kluczowe dla prawidłowego rozliczenia pomiędzy OSD a sprzedawcą energii. Bilansowanie energii elektrycznej miałoby przebiegać w ciągu godziny i polegać na odjęciu od sumy energii pobranej z sieci, sumy ilości energii, jaka została w ciągu tej samej godziny do niej wprowadzona. Dzięki takiemu rozwiązaniu, rozliczeniu jako energia pobrana i wprowadzona do sieci, będzie podlegał jedynie otrzymany wynik powyższego działania. Pozostała ilość energii będzie natomiast traktowana jako ta zużyta na drodze autokonsumpcji i jednocześnie niepodlegająca opustom.

Kolejną propozycją, jaka znalazła się w projekcie rozporządzenia jest skupienie się na osiągnięciu większej transparentności w postaci dostępu prosumenta do danych pomiarowych. To sprzedawca zobowiązany lub wybrany miałby być odpowiedzialny za udostępnianie danych pomiarowych prosumentom za pomocą jednego z funkcjonujących systemów teleinformatycznych. Większa transparentność zapewniałby prosumentom możliwość sprawowania kontroli nad ilością energii, jaką pobierają oraz przesyłają do sieci, a także nad wspomnianym wyżej bilansowaniem międzyfazowym. Warto zaznaczyć, że choć projekt rozporządzenia wciąż znajduje się na etapie konsultacji społecznych, to na jego wejście w życie będzie trzeba poczekać dodatkowe 6 miesięcy od momentu publikacji rozporządzenia w Dzienniku Ustaw. Chodzi tu o czas potrzebny na technologiczne dostosowanie się wybranych podmiotów do zaplanowanych zmian.

Dofinansowanie z programu Prosument 2 – jak skorzystać?

Jedną z korzyści wynikających z decyzji o korzystaniu z mikroinstalacji OZE na zasadach prosumenta, jest możliwość zostania beneficjentem programu dotacji i pożyczek – Prosument 2. Celem programu prowadzonego przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), jest “wspieranie rozproszonych, odnawialnych źródeł energii”. Cel ten ma być realizowany między innymi za pomocą linii dofinansowania z przeznaczeniem na zakup i montaż mikroinstalacji OZE. Beneficjentami programu mogą być osoby fizyczne, wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe, a także jednostki samorządu terytorialnego oraz spółki samorządowe.

Dofinansowaniu z programu Prosument 2 podlega zakup i montaż nowych instalacji i mikroinstalacji OZE do produkcji energii elektrycznej lub ciepła dla potrzeb budynków mieszkalnych jednorodzinnych lub wielorodzinnych. Można zatem dofinansować zakup i montaż instalacji fotowoltaicznej, małej elektrowni wiatrowej, a także układów mikrokogeneracyjnych. Budżet programu Prosument 2 na lata 2014-2022 to 800 mln zł. Do podstawowych zasad projektu należą:

  • dotacja w wysokości 15 proc. lub 30 proc. wartości dofinansowania;
  • pożyczka/kredyt preferencyjny wraz z dotacją łącznie do 100% kosztów kwalifikowanych instalacji;
  • oprocentowanie pożyczki / kredytu w wysokości 1 proc.;
  • maksymalny okres kredytowania pożyczką lub kredytem to 15 lat;
  • wykluczenie możliwości uzyskania dofinansowania kosztów przedsięwzięcia z innych środków publicznych;
  • określony maksymalny jednostkowy koszt kwalifikowany bez względu na rodzaj instalacji.

Celem wzięcia udziału w programie Prosument 2 należy zgłosić się do jednej ze wskazanych instytucji w zależności od posiadanego statusu prawnego:

  • jednostki samorządu terytorialnego – pożyczki wraz z dotacjami dla wybranych przez jst osób fizycznych, wspólnot lub spółdzielni mieszkaniowych;
  • banku – kredyty z dotacjami dla osób fizycznych, wspólnot lub spółdzielni mieszkaniowych;
  • WFOŚiGW – pożyczki łącznie z dotacjami dla osób fizycznych, wspólnot lub spółdzielni mieszkaniowych, jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków i stowarzyszeń, spółek prawa handlowego ze 100% udziałem jst. Wojewódzki fundusz musi mieć podpisaną umowę z NFOŚiGW.

Wszystkie wymienione powyżej jednostki prowadzą nabory wniosków do programu Prosument 2 w trybie ciągłym.

Prosument – dlaczego warto nim zostać?

Posiadanie statusu prosumenta wiąże się z wieloma korzyściami dla podmiotów chcących korzystać z produkowanej przez własną mikroinstalację OZE energii. Niektóre z nich wynikają ze wspomnianego już pakietu prosumenckiego. Są nimi między innymi:

  • możliwość zamontowania mikroinstalacji na terenach z przeznaczeniem innym niż produkcyjne;
  • brak konieczności przygotowywania projektu budowlanego dla instalacji do 6,5 kW;
  • wydłużenie cykli rozliczeniowych, co pozwala na korzystanie z wytworzonej przez własną instalację energii w okresach o mniejszej produktywności;
  • możliwość korzystania z przywilejów prosumenckich przez spółdzielnie energetyczne.

Najważniejsze zalety bycia prosumentem można jednak ująć w trzech kluczowych w tym kontekście aspektach. Należą do nich:

  • osiągnięcie niezależności energetycznejceny prądu 2021 wyraźnie wskazują, że uniezależnienie się od podwyżek to jedna z najważniejszych korzyści płynących z prosumenckiej działalności. Doskonalenie rozwiązań dostępnych dla prosumentów pozwala przewidywać, że z roku na rok będzie to coraz bardziej opłacalne przedsięwzięcie;
  • dbałość o zasoby środowiska naturalnego – być może ten aspekt powinien zostać wymieniony jako pierwszy wśród zalet posiadania statusu prosumenta. W obecnej sytuacji klimatycznej i przy postępującym zanieczyszczeniu powietrza w Polsce, korzystanie z odnawialnych źródeł energii jest najlepszym możliwym krokiem na drodze do budowania własnego wkładu w ochronę środowiska;
  • rentowność inwestycji – nie istnieje chyba druga taka forma inwestycji jak fotowoltaika, czy mała elektrownia wiatrowa, która zapewniłaby ciągły i znaczący dla budżetu zysk. Inwestycja w mikroinstalacje OZE to z pewnością jeden z najpewniejszych sposobów lokowania kapitału w dzisiejszych czasach.

Aspektem, który może budzić wątpliwości w kontekście zostania prosumentem, jest w niektórych sytuacjach opłacalność tego posunięcia. Przy obecnych opustach i poziomie wykorzystania energii np. przez gospodarstwa domowe, najbardziej opłacalne może okazać się maksymalne wykorzystywanie wyprodukowanej przez siebie energii jedynie na pokrycie własnego zapotrzebowania. Wszystko w tym kontekście zależy jednak od prawidłowego zaprojektowania instalacji przez specjalistów w tej dziedzinie oraz od dostępności kolejnych rozwiązań takich, jak choćby magazyny energii.

Informacje o autorze

Marta Kazimierska

Specjalistka digital marketingu i zagadnień z dziedziny UX oraz SXO, znajdująca się na liście TOP 100 kobiet polskiej branży SEO. Zaangażowana w analizowanie wiedzy przedsiębiorców na temat znaczenia poszczególnych narzędzi marketingowych w osiąganiu sukcesu biznesowego. Szczególnie zainteresowana badaniem poziomu samoświadomości ekonomicznej Polaków. Entuzjastka propagowania rozwiązań z dziedziny energii odnawialnej i dbałości o środowisko naturalne.

Dodaj komentarz
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments