Przewłaszczenie na zabezpieczenie spłaty pożyczki zakazane uchwałą Tarczy 3.0.?

Ocena: 5 (ilość ocen: 2)

Ocena: 5
(ilość ocen: 2)

Trudna sytuacja ekonomiczna, rosnące bezrobocie, obniżone pensje i bankrutujące firmy, to tylko niektóre konsekwencje kryzysu wywołanego epidemią. Nic więc dziwnego, że zarówno osoby prywatne, jak i przedsiębiorcy zmuszeni są sięgać po pożyczki pozabankowe. Jak jednak zapewnić pożyczkodawcę o swojej wypłacalności, kiedy sytuacja ekonomiczna może w każdej chwili ulec pogorszeniu? Do niedawna stosowano w takich sytuacjach przewłaszczenie na zabezpieczenie spłaty pożyczki. Co to takiego i co w tej kwestii zmieniła Tarcza 3.0.?

Czym jest przewłaszczenie na zabezpieczenie?

Przewłaszczenie na zabezpieczenie jest formą swego rodzaju gwarancji udzielanej przez dłużnika wierzycielowi. Polega na przeniesieniu prawa własności określonej rzeczy z pożyczkobiorcy na pożyczkodawcę. W ten sposób wierzyciel zyskuje zabezpieczenie odzyskania swojej należności nawet w przypadku braku spłacenia jej przez dłużnika. Przeniesiona własność rzeczy ma stanowić niejako rekompensatę wartości pożyczki. Z przewłaszczenia na zabezpieczenie korzystają najczęściej firmy pożyczkowe, które oferują swoim klientom takie produkty, jak chwilówki czy pozabankowe pożyczki ratalne.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie nie zawsze realizowane jest w ten sam sposób. Niektórym może się wydawać, że procedura jest tu podobna do tej, która obowiązuje podczas udzielania pożyczki w lombardzie. Okazuje się jednak, że w polskim prawie dopuszczane są dwie formy przewłaszczenia na zabezpieczenie:

Dłużnik przenosi na wierzyciela prawo własności do swojej rzeczy z zastrzeżeniem, że po spłacie należności, jego własność zostanie mu zwrócona na podstawie umowy. W czasie, w którym rzecz będąca przedmiotem przewłaszczenia znajduje się w posiadaniu wierzyciela, może on w sposób ograniczony zapisami umowy nią dysponować.

Dłużnik przekazuje prawo własności do rzeczy ruchomej wierzycielowi, pod warunkiem zagwarantowania mu zwrotu tej rzeczy w momencie uregulowania przez niego wierzytelności.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie spłaty pożyczki wiąże się z niezwykle istotnym aspektem, jakim jest ustanowienie przedmiotu przewłaszczenia. Wątpliwości nie budzi fakt przenoszenia własności do rzeczy ruchomych bądź zbiorów rzeczy np. towarów o określonej ilości i wartości. Z kontrowersjami natury prawnej spotyka się natomiast przewłaszczenie nieruchomości na zabezpieczenie spłaty wierzytelności. To właśnie ten aspekt postanowiono uporządkować w zapisach Tarczy antykryzysowej 3.0..

Tarcza 3.0. – nowe przepisy uregulują umowy przewłaszczenia nieruchomości

Trudna sytuacja ekonomiczna, utrata pracy czy obniżenie zarobków, to tylko niektóre sytuacje, w których Polacy decydują się na skorzystanie z usług firm pożyczkowych. Niektóre z tych instytucji chętnie przyjmuje od swoich klientów gwarancję zwrotu wierzytelności na podstawie przewłaszczenia nieruchomości należącej do pożyczkobiorcy. Firmy pożyczkowe uważają bowiem takie zabezpieczenie świadczenia daje im pewność odzyskania należności. Warunkiem jest tu oczywiście brak hipoteki lub innych obciążeń finansowych, którymi mogłaby być obłożona nieruchomość dłużnika.

Najpoważniejszym problemem, jaki pojawiał się przy stosowaniu procedury przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenie spłaty pożyczki był fakt, że pożyczkobiorcy często przenosili na wierzyciela prawo własności do lokalu, który zaspokajał ich potrzeby mieszkaniowe. Jeżeli w wyniku niespłacenia należności lub/i nie spełnienia innych wymagań określonych umową przewłaszczenia dłużnik tracił taką nieruchomość na rzecz pożyczkodawcy, to pozbawiał siebie i swoją ewentualną rodzinę dachu nad głową.

Projekt przyjętej 15 maja Tarczy antykryzysowej 3.0. skupił się między innymi na tym, aby uregulować zawieranie umów przewłaszczenia polegających na przeniesieniu własności nieruchomości, która zaspokaja potrzeby mieszkaniowe dłużnika. Co ciekawe, do tej pory kształt takich porozumień nie był ukonstytuowany prawnie, a ich treść tworzono na podstawie wypracowanych na rynku pożyczkowym praktyk.

Zgodnie z art. 357 KC wprowadzonym przez treść Tarczy 3.0. umowa, w której osoba fizyczna zobowiązuje się do przeniesienia własności nieruchomości na wierzyciela celem zabezpieczenia wierzytelności nie wynikającej z jej działalności gospodarczej lub zawodowej, będzie nieważna, jeżeli nieruchomość będąca przedmiotem przewłaszczenia służy do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych dłużnika.

Umowa przewłaszczenia nieruchomości – kiedy nieważna?

Projekt Tarczy 3.0. wyróżnił także w swojej treści konkretne aspekty, w wyniku których umowa przewłaszczenia nieruchomości zaspokajającej potrzeby mieszkaniowe dłużnika zostanie uznana za nieważną. Będzie się tak działo, gdy:

wartość nieruchomości stanowiącej przedmiot przewłaszczenia będzie wyższa niż wartość wierzytelności wraz z ustawowymi maksymalnymi odsetkami za opóźnienie w odniesieniu do okresu 24 miesięcy,

wartość wierzytelności (roszczeń), na zabezpieczenie których ma nastąpić przewłaszczenie nieruchomości, nie została określana,

podpisanie umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie nie zostało poprzedzone oficjalną wyceną wartości nieruchomości przez niezależnego rzeczoznawcę.

Warto zaznaczyć, że powyższe aspekty występują w stosunku alternatywnym. Oznacza to, że nawet jeżeli pierwszy z nich nie zostanie spełniony, a ostatni owszem, to umowa przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenie wierzytelności, będzie uznana za nieważną.

Licytacje nieruchomości – w jakich sytuacjach?

Zapisy Tarczy 3.0. wprowadziły także nowe regulacje dotyczące warunków oraz okoliczności, które muszą zostać spełnione, aby mogło dojść do licytacji nieruchomości będącej przedmiotem przewłaszczenia, a jednocześnie zaspokajającej potrzeby mieszkaniowe dłużnika. Zgodnie z art. 952 § 1 kodeksu postępowania cywilnego, licytacja takiego lokalu może nastąpić:

na wniosek złożony przez wierzyciela,

wniosek może zostać złożony jedynie w przypadku, w którym łączna wartość należności stanowi sumę co najmniej jednej dwudziestej (5%) wartości licytowanej nieruchomości (dotyczy to łącznie wszystkich wierzycieli).

Od powyższych ustaleń istnieją oczywiście wyjątki. Nie stosuje się ich w przypadku, w którym wierzytelność należy do Skarbu Państwa lub została zasądzona na podstawie prawomocnego wyroku wydanego w postępowaniu karnym. Dodatkowo, do licytacji może dojść na skutek zgody, którą wyrazi sam dłużnik lub na skutek wydania stosownego nakazu sąd. Przesłankami dla takiej sytuacji są znacząca wysokość lub/i charakter wierzytelności, a także brak możliwości zaspokojenia roszczeń wierzyciela z innych składowych majątku dłużnika.

Co ważne, w Tarczy 3.0. znalazł się także zapis mówiący o tym, że wyznaczenie terminu licytacji nieruchomości będącej przedmiotem przewłaszczenia na zabezpieczenie wykonania wierzytelności, musi respektować okres zachowania 90 dni od daty zakończenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii.

Ukrócenie działań zmierzających do wyzysku kontrahenta

Uregulowanie warunków i kształtu umów przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenie spłaty pożyczki (bądź innej wierzytelności) to nie jedyne zapisy, które znalazły się w projekcie przyjętej 15 maja Tarczy 3.0. Znaczącym, zarówno dla pożyczkodawców, jak i pożyczkobiorców jest z pewnością sformułowanie katalogu czynów penalizowanych w ramach tak zwanego wyzysku kontrahenta. Chodzi tu przede wszystkim o niewspółmierną wartość świadczenia, do zapłaty którego zmusza dłużnika wierzyciel. Ustawodawca ma tu na uwadze sytuacje, w których żądane świadczenie jest niewspółmiernie wysokie lub niedające się zaspokoić w stosunku do świadczenia wzajemnego obu stron występujących w umowie.

W związku z nowymi regulacjami uderzającymi w niedozwolone działania z pogranicza lub obszaru lichwy, uznano, że karze więzienia może podlegać każdy wierzyciel, który:

w zamian za udzielone osobie fizycznej świadczenie pieniężne żąda od niej zapłaty odsetek w kwocie co najmniej dwukrotnie przekraczającej stopę odsetek maksymalnych lub odsetek maksymalnych za opóźnienie, określoną ustawowo,

w zamian za udzielone osobie fizycznej świadczenie pieniężne żąda od niej zapłaty INNYCH kosztów niż odsetki, w kwocie co najmniej dwukrotnie przekraczającej maksymalną ich wysokość określoną ustawowo.

W tym miejscu ważne jest także, aby dookreślić pojęcie i okoliczności występowania “innych kosztów”, o których mowa w powyższym punkcie. Twórcy projektu Tarczy 3.0. zwracają tu uwagę na żądanie zapłaty kosztów innych niż odsetki w kwocie co najmniej dwukrotnie wyższej niż maksymalna określona w poniższych aktach prawnych:

ustawie z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim,

ustawie z dnia 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami – w szczególności chodzi tu o takie koszty kredytu hipotecznego, jak prowizje, marże, czy ubezpieczenia,

ustawie z dnia 23 października 2014 r. o odwróconym kredycie hipotecznym – przede wszystkim wysokość prowizji oraz innych opłat wynikających z udzielenia i obsługi odwróconego kredytu hipotecznego.

Co dla pożyczkodawców i pożyczkobiorców oznaczają wprowadzone zmiany?

Przewłaszczenie na zabezpieczenie spłaty pożyczki, w szczególności to, w którym przedmiotem przeniesienia własności była nieruchomość zaspokajająca potrzeby mieszkaniowe dłużnika, przez długi czas pozostawało prawnie nieuregulowane. Nowe przepisy, które znalazły się w projekcie Tarczy 3.0. objęły ochroną dobry interes pożyczkobiorców i wyznaczyły wyraźne granice pożyczkodawcom. Trudna sytuacja ekonomiczna nie może być bowiem usprawiedliwieniem dla podejmowania dalece ryzykownych kroków przez dłużników oraz wykorzystywania tych posunięć przez wierzycieli.

Ukonstytuowanie zasad, na podstawie których może dojść do przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenie wykonania wierzytelności było zatem konieczne. Umowy przewłaszczenia nie będą opierać się więc tylko na praktykach stosowanych przez lata na rynku pożyczkowym, ale przede wszystkim na przepisach prawa. Opracowanie katalogu czynów karalnych w ramach doprowadzania do wyzysku kontrahenta, to natomiast krok niezbędny na drodze do minimalizowania skali nadużyć, których wobec dłużników dopuszczają się niekiedy wierzyciele.

Najnowsze aktualności / recenzje

Dodaj komentarz