Przyczynienie się poszkodowanego a odszkodowanie

4.5 /5
(Ocen: 6)
Załóżmy niezbyt optymistycznie, że przechodziliście przez jezdnię i potrąciło Was auto. Zgłaszacie szkodę do ubezpieczyciela sprawcy. Przychodzi decyzja. Coś się nie zgadza. Czytacie, że w ocenie podmiotu zobowiązanego do odszkodowania przyczyniliście się do powstania szkody w 25%, więc wypłacone świadczenie zostanie stosownie obniżone. Co oznacza „przyczynienie się poszkodowanego do szkody”, jakie rodzi konsekwencje i co robić, gdy stało się powodem zaniżenia odszkodowania?

Bezpłatna Konsultacja z Ekspertem Odszkodowawczym

Instytucja przyczynienia się w prawie cywilnym

Przyczynienie się poszkodowanego jest instytucją prawną, uregulowaną w art. 362 Kodeksu cywilnego:

„Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.”

To indywidualnie określony stopień, w jakim poszkodowany miał swój udział w powstaniu szkody lub zwiększeniu jej rozmiarów. Bez Waszego udziału w zdarzeniu, szkoda hipotetycznie nie powstałaby lub nie przybrałaby takich rozmiarów, jakie ostatecznie osiągnęła.

Przyczynienie się poszkodowanego zawęża odpowiedzialność sprawcy i ubezpieczyciela. Daje prawo zakładowi ubezpieczeń (lub innemu zobowiązanemu podmiotowi) do obniżenia kwoty odszkodowania i zadośćuczynienia. Przyczynienie się może zostać stwierdzone także, gdy zdarzenie szkodowe skończy się śmiercią poszkodowanego, wpływając na wysokość świadczeń przyznanych najbliższym zmarłego.

Bezpłatna Konsultacja z Ekspertem Odszkodowawczym

Co liczy się jako przyczynienie się do szkody?

Im bardziej swoim nierozmyślnym zachowaniem wpłynęliście na powstanie lub rozmiar szkody, np. stwarzając niebezpieczną sytuację na drodze, tym mniejsze odszkodowanie otrzymacie. Oczywiście Wasze zachowanie powinno być obiektywnie nieprawidłowe, a ponadto między nim a szkodą musi istnieć związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. 

Zachowaniem może być nie tylko działanie, ale również zaniechanie, czyli niepodjęcie odpowiednich czynności. Nawet jako poszkodowani macie obowiązek podjąć działania zapobiegające powiększaniu się szkody. Przykładem jest konieczność zabezpieczenia uszkodzonego po kolizji samochodu, np. poprzez odholowanie do serwisu, a nie jeżdżenie nim aż całkiem padnie.

Przyczynienie się poszkodowanego najczęściej jest związane z naruszeniem przez niego zasad bezpieczeństwa lub złamaniem przepisów prawa. Przekraczacie dozwoloną prędkość, jedziecie na rowerze bez kasku, przechodzicie przez drogę wpatrzeni w telefon, wracacie chwiejnym krokiem z imprezy – gdy dojdzie do wypadku, zachowania te najpewniej zostaną uznane za przyczynienie się, chociaż zawinił ktoś inny. 

Jak szacowany jest stopień przyczynienia się?

Nie istnieją żadne uniwersalne i wiążące ubezpieczycieli czy sądy tabele procentowe stopnia przyczynienia. Wyliczenie powinno być zatem każdorazowo oparte na zindywidualizowanej ocenie okoliczności faktycznych.

Procedurę ustalania przez zakłady ubezpieczeń stopnia przyczynienia się uregulowała Komisja Nadzoru Finansowego w Uchwale nr 458/2016 z dnia 21 czerwca 2016 r. w sprawie wydania Rekomendacji dotyczących procesu ustalania i wypłaty zadośćuczynienia z tytułu szkody niemajątkowej z umów ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych. 

Rekomendacja nr 20 

„Zakład ubezpieczeń może pomniejszyć należne poszkodowanemu zadośćuczynienie o odpowiednią kwotę wynikającą z ustalenia przyczynienia się poszkodowanego lub zmarłego do powstania szkody niemajątkowej lub zwiększenia jej rozmiaru.”

W pierwszej kolejności ubezpieczyciel powinien ustalić istnienie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem poszkodowanego lub zmarłego a powstaniem lub zwiększeniem rozmiaru szkody niemajątkowej. Podstawą takich ustaleń jest wszechstronne rozważenie wszystkich okoliczności konkretnego wypadku. Ustalając przyczynienie się, ubezpieczyciel powinien wziąć pod uwagę w szczególności: 

  • winę lub nieprawidłowość zachowania się poszkodowanego, 
  • porównanie stopnia winy stron wypadku, 
  • rozmiar doznanej szkody niemajątkowej, 
  • ewentualne inne okoliczności.

Ocena zachowania się poszkodowanego powinna każdorazowo uwzględniać okoliczności konkretnego wypadku. Ponadto zakład ubezpieczeń powinien wziąć pod uwagę małoletność poszkodowanego i wynikający z tego ograniczony zakres jego percepcji.

Stopień przyczynienia się a odszkodowanie

Przyczynienie się poszkodowanego jest warunkiem miarkowania odszkodowania. Art. 362 k.c. nakazuje miarkować odszkodowanie: „stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron”. Oznacza to, że stopień winy stanowi zasadnicze, ale nie jedyne kryterium decydujące o wysokości należnych świadczeń. 

Fakt, że zawiniliście w 50%, niekoniecznie skutkuje zmniejszeniem odszkodowania dokładnie o 50%. Stopień winy nie musi matematycznie przekładać się na wysokość odszkodowania. Na takim stanowisku stoi orzecznictwo (zobaczcie np. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt VI ACa 353/16).

Przepisy nakazują uwzględnić wszystkie okoliczności w konkretnej sprawie. Sąd bada rozmiar i wagę uchybień ze strony poszkodowanego, motywy nieprawidłowego zachowania czy nieuzasadnioną bierność. Przy odpowiedzialności na zasadzie ryzyka, jak ma to miejsce np. w sytuacji potrącenia pieszego, należy zmniejszyć odszkodowanie, porównując wielkość niebezpieczeństwa, z jakim łączy się ruch pojazdu, z rozmiarem i wagą uchybień po stronie poszkodowanego oraz wziąć pod uwagę, do jakiej kategorii osób należał poszkodowany.

Obniżenie odszkodowania należy traktować jako uprawnienie sądu – ustawodawca pozostawia do jego decyzji, czy zmniejszenie świadczenia powinno w ogóle nastąpić. Samo przyczynienie się nie stanowi wyłącznej przesłanki zmniejszenia odszkodowania! Jednak w praktyce, jak łatwo się domyślić, im większe przyczynienie się, tym niższe odszkodowanie. 

Stopień przyczynienia się a zadośćuczynienie

Komisja Nadzoru Finansowego rekomenduje, by ustalenie przez zakład ubezpieczeń przyczynienia się poszkodowanego nie pomniejszało „z automatu” wysokości zadośćuczynienia. Ewentualne ograniczenie wysokości zadośćuczynienia powinno być poparte odrębną, zindywidualizowaną oceną.

W praktyce ubezpieczeniowej przyczynienie się poszkodowanego określane jest procentowo, co skutkuje tym, że wszystkie wypłacane świadczenia (w tym tytułem zadośćuczynienia) zostają zredukowane o ten określony procent. Stosowanie procentowego wyliczania budzi wątpliwości natury prawnej i etycznej, jednak stanowi powszechną praktykę (także na etapie postępowania sądowego).

Przyczynienie się a wyłączna wina poszkodowanego

Należy odróżnić przyczynienie się poszkodowanego do szkody od wystąpienia szkody z wyłącznej winy poszkodowanego. W pierwszym przypadku zachowujecie prawo do odszkodowania, chociaż świadczenie zostaje stosownie zmniejszone. Ponosząc wyłączną winę za zdarzenie szkodowe, odszkodowania nie otrzymacie w ogóle. 

Wyłączna wina poszkodowanego, obok siły wyższej i wyłącznej winy osoby trzeciej, stanowi okoliczność wyłączającą odpowiedzialność sprawcy, gdy ten odpowiada na zasadzie ryzyka (dla ustalenia odpowiedzialności nie trzeba mu udowadniać winy).

Na zasadzie ryzyka odpowiada m.in. kierujący pojazdem, gdy potrąci rowerzystę lub pieszego. Aby przypisać rowerzyście/pieszemu wyłączną winę za szkodę musiałby on zachować się w sposób rażąco nieprawidłowy, a sprawca nie mógłby naruszyć żadnego przepisu. 

Przyczynienie się do wypadku w prawie karnym

Przepis art. 46 § 1 k.k. pozwala sądowi nałożyć na skazanego obowiązek naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody. Z kolei z przepisu art. 53 § 2 k.k. wynika, że sąd wymierzając karę, uwzględnia nie tylko motywację i sposób zachowania się sprawcy, ale także zachowanie się pokrzywdzonego. Ocena prawidłowości zachowania pokrzywdzonego ma istotne znaczenie dla odpowiedzialności karnej oskarżonego.

 Współprzyczynienie się pokrzywdzonego (i innych osób) do wypadku może prowadzić do zmniejszenia zakresu odpowiedzialności sprawcy, a czasami wręcz do jej wyłączenia (zobaczcie np. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., sygn. akt V KK 227/18). Oprócz istnienia związku przyczynowego sąd dokona analizy stopnia naruszenia reguł bezpieczeństwa przez osoby współprzyczyniające się do powstania skutku oraz oceni charakter tych reguł.

Bezpłatna Konsultacja z Ekspertem Odszkodowawczym

Zaniżone odszkodowanie w związku z przyczynieniem się – co robić?

Pamiętajcie, że zawsze macie prawo nie zgodzić się z decyzją ubezpieczyciela i odwołać się od niej. Najlepiej zrobić to z pomocą kancelarii odszkodowawczej, która sprawdzi, czy w ogóle istnieją przesłanki zarzucenia Wam przyczynienia się do szkody, a jeśli tak, to czy stopień przyczynienia się nie został przez ubezpieczyciela zawyżony (zapewne tak się stało). Zachęcamy sprawdzić ranking firm odszkodowawczych – możecie skorzystać z bezpłatnej konsultacji z ekspertem ds. odszkodowań.

Informacje o autorze

enerad.pl

enerad.pl to pierwsza porównywarka cen energii w Internecie. Dzisiaj działamy dla Was nie tylko w branży energetycznej! Dostarczamy Wam porady, opinie, recenzje i rankingi z różnych branż.

Dodaj komentarz
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments