Jak wygląda dochodzenie roszczeń? Jak udowodnić roszczenie?

5 /5
(Ocen: 1)

Roszczenie w prawie cywilnym jest uprawnieniem wierzyciela do żądania określonego świadczenia lub zaniechania działania od określonego podmiotu (dłużnika). Mówiąc po ludzku, ponieśliście szkodę, więc teraz żądacie od podmiotu odpowiedzialnego, by ją naprawił, a dokładnie, żeby wypłacił Wam odszkodowanie. Odmowa spełnienia roszczenia przez dłużnika uprawnia Was do dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Jak wygląda dochodzenie roszczeń i jak udowodnić szkodę – zarówno fakt, że zaistniała, jak i jej wysokość?

Dochodzenie roszczeń – krok po kroku

Powództwo o świadczenie, w tym powództwo odszkodowawcze, stanowi jeden z trzech podstawowych typów powództw w polskim systemie prawnym. Dochodzenie roszczeń odszkodowawczych nasuwa wiele pytań, zwłaszcza, jeśli nie wiecie, jak ubiegać się o odszkodowanie, bo stajecie przed takim wyzwaniem po raz pierwszy. Dlatego wyjaśniamy:

  • Jakich świadczeń możecie żądać?
  • Co powinno znaleźć się w pozwie?
  • Na kim spoczywa ciężar udowodnienia szkody?
  • Jakie dowody są istotne dla sądu?
  • W jaki sposób obliczyć wysokość roszczenia?
  • Jak dochodzić roszczenia od ubezpieczyciela?

1. Roszczenia

Ustalenie, czego żądacie i na jakiej podstawie, jest pierwszym i absolutnie niezbędnym etapem dochodzenia roszczeń odszkodowawczych. W zależności od charakteru i rozmiaru wyrządzonej szkody oraz podmiotu ubiegającego się o odszkodowanie, należą się Wam (lub Waszym osobom najbliższym) inne świadczenia.

Odszkodowanie jednorazowe
Podstawa prawna: Art. 361, 363 i 444 § 1 KC (Sposoby naprawienia szkody, szkoda i jej rodzaje, Szkoda na osobie).

Obejmuje pokrycie wszelkich strat, które ponieśliście w wyniku zdarzenia. W przypadku szkody majątkowej i odszkodowań komunikacyjnych, będą to np. koszty naprawy samochodu po wypadku, wynajmu pojazdu zastępczego, zakupu uszkodzonych rzeczy, które były przewożone w aucie etc.

W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia (odszkodowania osobowe), możecie liczyć na pokrycie wszelkich kosztów, które wystąpiły w następstwie zdarzenia, w tym kosztów:

  • leczenia i rehabilitacji,
  • zakupu leków i sprzętu rehabilitacyjnego,
  • diet specjalistycznych,
  • niezbędnych, prywatnych wizyt i konsultacji lekarskich,
  • przygotowania do innego zawodu, gdy w wyniku zdarzenia staliście się inwalidami,
  • przejazdów na konsultacje, wizyty, zabiegi (również poniesionych przez osoby Wam najbliższe).

Odszkodowanie z tytułu utraconych korzyści
Podstawa prawna: Art. 361 § 2 KC (Lucrum cessans).

Obejmuje pokrycie utraconych korzyści majątkowych (odpowiednio udokumentowanych). Jest to świadczenie o charakterze wyrównawczym.

Renta
Podstawa prawna: Art. 444 § 2 i 3 KC (Szkoda na osobie).

Jeżeli w wyniku zdarzenia utraciliście całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się Wasze potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, możecie zażądać do naprawienia szkody przyznania odpowiedniej renty, w szczególności na:

  • opiekę medyczną,
  • sprzęt rehabilitacyjny,
  • leki.

Renta (tymczasowa) przyznawana jest przez sąd także wtedy, jeśli w chwili wydania wyroku nie da się dokładnie ustalić szkody.

Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę
Podstawa prawna: Art. 445 § 1 KC (Krzywda).

Obejmuje pokrycie „trudnych do określenia” strat, w szczególności bólu oraz cierpienia fizycznego i psychicznego. Wysokość świadczenia zależy od czynników indywidualnych, przede wszystkim od rozmiaru obrażeń ciała, długości i przebiegu leczenia oraz innych konsekwencji w przyszłości.

Świadczenia dla osób związanych z poszkodowanym
Podstawa prawna: Art. 446 § 1-4 KC (Szkody wynikające ze śmierci).

Świadczeniami takimi mogą być:

  • pokrycie kosztów pogrzebu poszkodowanego,
  • renta,
  • odszkodowanie za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej,
  • zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę.

2. Dochodzenie roszczeń od ubezpieczyciela

Jeśli okaże się, że sprawca posiadał polisę obejmującą skutki „Waszego” zdarzenia, możecie zgłosić szkodę bezpośrednio do jego ubezpieczyciela. Wówczas rozpocznie się postępowanie likwidacyjne, którego celem jest ustalenie:

  • stanu faktycznego,
  • zasadności żądania,
  • wysokości świadczenia.

Zgodnie z art. 817 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, ubezpieczyciel zobowiązany jest spełnić świadczenie (co najmniej jego bezsporną część) w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku, a pozostałą część – w ciągu 14 dni od dnia, w którym wyjaśnienie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości świadczenia stało się możliwe. Co ważne, umowa ubezpieczenia i OWU mogą przewidywać tylko terminy korzystniejsze od ustawowych. Jeżeli postępowanie likwidacyjne zakończyło się odmową przyznania świadczenia albo wypłatą zaniżonego odszkodowania, pozostaje Wam droga sądowa. Pamiętajcie o terminach, bo roszczenia odszkodowawcze przedawniają się!

3. Pozew

Jeśli zdecydowaliście się na dochodzenie roszczeń w sądzie, musicie złożyć pozew – pierwsze pismo procesowe. Wymogi formalne pozwu określają przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Na pewno musicie w nim opisać stan faktyczny sprawy oraz wskazać:

  • jakie konkretnie roszczenie Wam przysługuje,
  • w jakiej dokładnie wysokości,
  • z jakiego tytułu,

opierając się na dowodach. Gdy kwota, o którą walczycie (wartość przedmiotu sporu) nie przekracza 20 000 zł, sprawa będzie rozpatrywana w trybie uproszczonym. Jednak niezależnie od trybu rozpoznawania sprawy, przygotowanie pozwu warto powierzyć dobrej kancelarii odszkodowawczej, adwokackiej lub radcowskiej, ponieważ nieudowodnionym twierdzeniom pozwany na pewno zaprzeczy, co z dużym prawdopodobieństwem skutkować będzie jego wygraną. Jeśli decydujecie się walczyć bez profesjonalnego pełnomocnika, pamiętajcie, że nie musicie przytaczać w pozwie podstaw prawnych, ponieważ sąd zna prawo.

4. Dowody

Kierując do sądu swoje żądanie, musicie je udowodnić, ponieważ zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Katalog dowodów w procedurze cywilnej, w tym odszkodowawczej, ma charakter otwarty, co oznacza, że dowodem może być w zasadzie wszystko, co może mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i zostało pozyskane zgodnie z prawem. Do najczęściej wykorzystywanych dowodów przy dochodzeniu odszkodowań należą:

  • zeznania świadków,
  • różnego rodzaju dokumenty (np. zawarte umowy między stronami, wykupione polisy etc.),
  • oświadczenie sprawcy zdarzenia (głównie przy odszkodowaniach komunikacyjnych),
  • opinie biegłych i niezależnych ekspertów,
  • zdjęcia i filmy dokumentujące miejsce zdarzenia oraz szkody na mieniu i osobie,
  • rachunki i faktury potwierdzające poniesione koszty (np. leczenia i rehabilitacji po wypadku).

Najsilniejsze, czyli najbardziej wiarygodne i obiektywne dowody w sprawie, to:

  • dokumenty w formie pisemnej,
  • dowody wytworzone/istniejące przed zaistnieniem sporu,
  • materiały przygotowane lub zweryfikowane przez osoby trzecie, w szczególności przez niezależnych ekspertów,
  • dokumentacja wytworzona przez stronę przeciwną,
  • zeznania świadków niebędących przedstawicielami żadnej ze stron.

Dowód musi stwierdzać konkretną okoliczność opisaną w pozwie (teza –> dowód), czyli nie możecie opisać najpierw stanu faktycznego, a na koniec podać zbiorczą listę dowodów, na które się powołujecie. Grozi to oddaleniem wniosku dowodowego, a każdy oddalony dowód zmniejsza Waszą szansę na wygraną. Kiedy złożyć dowody udowadniające szkodę? Zgodnie z zasadą prekluzji dowodowej, dowody powinniście zawrzeć w pozwie i odpowiedzi na pozew, czyli w pierwszych pismach procesowych. Dlatego zanim pójdziecie do sądu, dobrze zastanówcie się, czy zgromadziliście całą, możliwą do zdobycia dokumentację, pozwalającą udowodnić szkodę. Jeśli będziecie chcieli powołać się na jakiś dowód na późniejszym etapie postępowania, to będziecie musieli uprawdopodobnić, że nie zgłosiliście go wcześniej bez swojej winy, nie spowoduje to zwłoki albo że wystąpiły jakieś wyjątkowe okoliczności. To bardzo ważne, bo przez niedbalstwo powoda, ale częściej – przez jego niewiedzę, sąd może stwierdzić, że roszczenie nie zostało udowodnione, co w praktyce oznacza Waszą przegraną. Bo pozwany tak naprawdę może pozostać bierny i tylko odpierać słabo udowodnione argumenty.

5. Wysokość roszczenia (szkody)

Dochodzenie odszkodowań wymaga udowodnienia szkody i jej wysokości. Sama zasadność roszczenia nie przesądza o tym, że otrzymacie odszkodowanie w żądanej kwocie. Oszacowanie wysokości odszkodowania może sprawiać niemałe trudności, ponieważ konieczne jest zastosowanie argumentacji opartej o parametry ekonomiczne. Odszkodowanie powinno pokrywać zarówno szkodę rzeczywistą, jak i utracone korzyści, czyli wszystko to, co moglibyście osiągnąć, gdyby nie doszło do zawinionego przez pozwanego zdarzenia (o ile brak jest odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy), przy czym ponosi on odpowiedzialność tylko za normalne następstwa swojego działania lub zaniechania. Odszkodowanie obejmuje także odsetki – ustawowe lub umowne, naliczane od dnia, gdy roszczenie stało się wymagalne.

Jak krok po kroku dokonać kwantyfikacji szkody?

  • Sporządźcie listę wszystkich obszarów, które należy wziąć pod uwagę, obliczając wysokość szkody.
  • Podzielcie w/w obszary na szkody, do których powstania bezpośrednio przyczynił się pozwany (np. uszkodzony samochód, doznane obrażenia ciała) oraz na te, które są skutkami zdarzenia (np. utrata możliwości pracy przez okres 6 miesięcy).
  • Przeanalizujcie, w jaki sposób można obliczyć wartość każdego z obszarów i wysokość całkowitą szkody.
  • Oceńcie, czy już posiadacie albo możecie pozyskać dane i dokumenty, które pozwalają dokonać takiej kalkulacji w sposób rzetelny, obiektywny i wiarygodny.
  • Przeprowadźcie obliczenia we własnym zakresie lub zlećcie przygotowanie oszacowania szkody profesjonalnej firmie odszkodowawczej, co zalecamy, aby uniknąć wypłaty zaniżonego odszkodowania, a nawet oddalenia powództwa.

O ile uszczerbek w istniejącym majątku poszkodowanego można względnie łatwo wyliczyć, to utracone korzyści są bardzo trudne do udowodnienia i przedstawienia sądowi w formie kwotowej. Do udokumentowania utraconych korzyści majątkowych wykorzystajcie:

  • zaświadczenia z Urzędu Skarbowego,
  • deklaracje podatkowe z lat poprzedzających wypadek,
  • umowy o pracę, umowy cywilno-prawne lub kontrakty B2B,
  • zaświadczenie pracodawcy o dochodach z 3 miesięcy przed wypadkiem,
  • dokumentację stwierdzającą całkowitą lub częściową niezdolność do pracy w wyniku zdarzenia,
  • zwolnienia lekarskie,
  • dokumenty wskazujące na spadek dochodów po dniu zdarzenia.

W toku postępowania sądowego, do wykazania, że utrata korzyści rzeczywiście nastąpiła (prawdopodobieństwo graniczące z pewnością), najczęściej konieczne jest powołanie biegłego.