Odszkodowania z ZUS – Dla kogo? Kiedy? Ile?

5 /5
(Ocen: 3)
odszkodowania z zus

Jedni wierzą w opiekę, jaką roztacza nad nami Zakład Ubezpieczeń Społecznych, inni – z przymrużeniem oka – doszukują się w nim znamion piramidy finansowej, od której chcieliby się trzymać z daleka. Po którejkolwiek jednak stronie barykady byśmy się nie znaleźli, bywają w życiu momenty, kiedy pomocna dłoń, wyciągnięta przez ZUS okazuje się ostatnią deską ratunku. Zwłaszcza jeśli nasza sytuacja życiowa uległa pogorszeniu, a nasz stan zdrowia uległ nagłej zmianie – w takich przypadkach każda pomoc finansowa jest na wagę złota. Komu i kiedy zatem przysługuje odszkodowanie z ZUS?

Bezpłatna Konsultacja z Ekspertem Odszkodowawczym

Wsparcie finansowe z ZUS

Bez względu na to, jakie mamy na co dzień podejście do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako instytucji, warto być zorientowanym w temacie, jakie świadczenia pieniężne mogą być nam należne. Odszkodowania z ZUS są bowiem kolejną możliwością otrzymania finansowej rekompensaty za poniesione szkody – i choć żadne pieniądze mogą nie przywrócić naszego zdrowia, z pewnością okażą się przydatnym wsparciem w niekomfortowej sytuacji, w jakiej się znajdujemy. Przyjrzyjmy się zatem, kiedy i na jakie świadczenia finansowe możemy liczyć.

Bezpłatna Konsultacja z Ekspertem Odszkodowawczym

W jakich przypadkach przysługują odszkodowania z ZUS?

Zasadniczo wyróżnić należ dwa odrębne odszkodowania z ZUS, o jakie można się ubiegać. Pierwsze z nich to jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Jak sama nazwa wskazuje, wiąże się ono z tymi dwoma aspektami i przysługuje przy wystąpieniu któregokolwiek z nich. Drugie, osobne roszczenie związane jest z wystąpieniem szczególnych warunków. Co przez nie rozumiemy? Zakład Ubezpieczeń Społecznych na swojej stronie internetowej wskazuje, że wypadek w szczególnych okolicznościach to nagłe zdarzenie, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w jednym z kilkunastu konkretnych przypadków. Jakich?

Za co otrzymamy odszkodowanie z ZUS?

Przede wszystkim podczas ratowania innych osób od niebezpieczeństwa, które zagraża ich życiu, czy też w trakcie chronienia własności publicznej przed szkodą, której mogłaby ona ulec. Dalej, ZUS wskazuje na przypadki wykonywania prac, które są związane ze spisami powszechnymi, udzielaniem przedstawicielowi organu państwowego bądź organu samorządu terytorialnego pomocy w zakresie wykonywania przez nich czynności urzędowych. Kolejny przypadek dotyczy ścigania lub ujęcia osób, które są podejrzane o popełnienie przestępstwa.

Szczególne warunki mają także miejsce podczas chronienia innych osób przed napaścią. Objęte są nimi ponadto osoby podczas wykonywania funkcji ławnika w sądzie, pełnienia obowiązków radnego, członka komisji rady dowolnej jednostki samorządu terytorialnego oraz podczas wykonywania przez sołtysa czynności, które wiążą się z zajmowanym przez niego stanowiskiem.

Szczególnymi warunkami objęta została także kadra pedagogiczna i uczniowie w czasie zajęć dydaktycznych, opiekuńczych lub wychowawczych, realizowanych przez jednostki organizacyjne systemu oświaty. Analogicznie sprawa ma się w przypadku zajęć w szkole wyższej, na studiach doktoranckich oraz podczas odbywania praktyki zawodowej, przewidzianej organizacją nauki lub studiów.

W kolejnych punktach Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje na występowanie szczególnych warunków podczas pracy w OHP (czyli Ochotniczych Hufcach Pracy) na podstawie innej umowy niż umowa o pracę, podczas wykonywania pracy w ramach terapii zajęciowej w ramach pomocy społecznej oraz w podmiotach leczniczych, niebędących przedsiębiorcami. Dotyczą one ponadto wykonywania świadczeń przez wolontariusza, odbywania praktyki absolwenckiej, wykonywania przez osobę bezrobotną prac społecznie użytecznych, a także mają miejsce w trakcie uczestniczenia w centrum integracji społecznej.

Wreszcie, ZUS wskazuje na istnienie szczególnych warunków w przypadku wykonywania bezpośredniej ochrony przed klęskami żywiołowymi, mającymi miejsce w naszym kraju oraz przy wykonywaniu funkcji członka komisji, która została powołana do przeprowadzenia referendum lub wyborów.

Komu przysługuje jednorazowe odszkodowanie?

Jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej przysługuje osobie, która doznała długotrwałego lub stałego uszczerbku na zdrowiu w wyniku choroby zawodowej bądź wypadku przy pracy. Uprawnieni do zgłoszenia się po to odszkodowanie są także niektórzy członkowie rodziny osoby, która zmarła z powodu choroby zawodowej lub wypadku przy pracy. Do grona uprawnionych zaliczają się zatem także:

  • rodzice zmarłego;
  • małżonek/małżonka;
  • dzieci – zarówno własne, jak i przysposobione, oraz drugiego małżonka;
  • przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem 18. roku życia wnuki, rodzeństwo oraz dzieci, które zmarły wychowywał i utrzymywał w ramach rodziny zastępczej.

Podobnie rzecz ma się w przypadku jednorazowego odszkodowania w związku z wypadkiem lub chorobą zawodową powstałymi w szczególnych okolicznościach. Uprawniona do ubiegania się o odszkodowanie z ZUS jest w tym przypadku osoba, która w związku z wypadkiem powstałym w szczególnych okolicznościach doznała stałego lub długotrwałego uszczerbku na swoim zdrowiu, a w rezultacie – stała się całkowicie niezdolna do pracy.

Może z takim roszczeniem wystąpić także osoba, która doznała uszczerbku z powodu choroby zawodowej, powstałej w szczególnych okolicznościach. Rzecz w tym, że choroba ta musi powstać w określonych warunkach – zalicza się tutaj pracę w Ochotniczych Hufcach Pracy na innej podstawie niż umowa o pracę, zajęcia dydaktyczne wychowawcze i opiekuńcze realizowane przez system oświaty, zajęcia w szkole wyższej lub na studiach doktoranckich oraz czas odbywania praktyki, której obowiązek wynika z toku studiów lub organizacji nauki. W przypadku śmierci takiej osoby uprawnionymi do ubiegania się o odszkodowanie z ZUSu są te same osoby, co przy opisanym powyżej drugim odszkodowaniu.

Czym jest uszczerbek na zdrowiu?

W terminologii wyróżnia się stały i długotrwały uszczerbek na zdrowiu. Warto zrozumieć, czym obie sytuacje się charakteryzują i jaka jest różnica między nimi. Poprzez stały uszczerbek na zdrowiu należy rozumieć sytuację, w wyniku której powstało naruszenie sprawności organizmu osoby poszkodowanej. W jego efekcie czynności organizmu zostały upośledzone w takim stopniu, że nie rokuje popraw.

Długotrwały uszczerbek na zdrowiu również jest efektem naruszenia sprawności organizmu, które spowodowały upośledzenie czynności organizmu. Występować ono musi jednak przez okres dłuższy niż sześć miesięcy (inaczej mamy do czynienia z krótkotrwałym uszczerbkiem). W tym przypadku możliwa jest także poprawa stanu zdrowia osoby poszkodowanej.

Na jaką kwotę odszkodowania z ZUSu można liczyć?

Wysokość jednorazowego odszkodowania z ZUS jest stała – wynosi ona 20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Przez przeciętne wynagrodzenie należy w tym przypadku rozumieć przeciętną kwotę wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszaną przez Prezesa GUS w „Monitorze Polskim” dla celów emerytalnych. Co to oznacza w praktyce?

Na jakie kwoty można liczyć?

Raz w roku Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w obwieszczeniu dotyczącym wysokości kwot jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej wskazuje konkretne kwoty wraz z adnotacją, w jakiej sytuacji przysługują. Od 1 kwietnia 2021 do 31 marca 2022 roku za każdy procent długotrwałego lub stałego uszczerbku na zdrowiu przysługują nam 1033 zł. Tę samą kwotę dostaniemy z tytułu zwiększenia tego uszczerbku co najmniej o dziesięć punktów procentowych. Jeśli zostanie u nas orzeczona całkowita niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji, ZUS wypłaci nam kwotę 18 086 zł. Analogiczne odszkodowanie z ZUS otrzymać można w przypadku pogorszenia się stanu zdrowia rencisty do tego właśnie stopnia.

Jeśli do jednorazowego odszkodowania uprawnione jest dziecko zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, bądź też małżonek takiej osoby, składającemu wniosek przysługuje kwota 93 014 zł. Połowa tej sumy – 46 507 zł – trafi do wnioskującego, jeśli jest nim inny członek rodziny niż dziecko lub małżonek.

Jeżeli do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są równocześnie małżonek oraz jedno lub więcej dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, kwota odszkodowania z ZUSu wynosi 93 014 zł oraz 18 086 zł dodatkowo z tytułu zwiększenia tego odszkodowania, przysługujące na każde z dzieci zmarłego. Analogicznie kwoty kształtują się w przypadku uprawnienia do odszkodowania równocześnie dwoje lub więcej dzieci zmarłego – otrzymają 93 014 zł plus 18 086 zł przysługujące na drugie i każde następne dziecko.

Jeśli oprócz małżonka lub dzieci, do jednorazowego odszkodowania są uprawnione także inne osoby, będące członkami rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty – każdemu z nich, niezależnie od sum należnych małżonkowi i dzieciom, przysługuje kwota 18 086 zł.

Jeżeli natomiast o jednorazowe odszkodowanie z ZUS ubiegają się tylko członkowie rodziny inni niż dzieci i małżonek, kwota odszkodowania wyniesie 46 507 zł oraz po 18 086 zł na drugą i każdą kolejną osobę, będącą uprawnioną do ubiegania się o odszkodowanie z ZUSu.

Jakie dokumenty są wymagane przez ZUS?

Ubiegając się o jednorazowe odszkodowania z ZUS, należy przedłożyć odpowiednie dokumenty. Przede wszystkim należy dostarczyć poprawnie wypełniony wniosek o jednorazowe odszkodowanie. Obowiązkowe jest także zaświadczenie o stanie zdrowia OL-9, które zawiera między innymi informacje na temat zakończonego procesu leczenia i rehabilitacji. Co istotne, data jego wystawienia nie może być wcześniejsza niż na miesiąc przed złożeniem wniosku. Opcjonalnie dołączyć należy także odpowiednią dokumentację medyczną, potwierdzającą nasz wypadek lub chorobę zawodową.

Wśród wymaganych przez ZUS dokumentów wymieniony jest także protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy, sporządzony przez pracodawcę lub karta wypadku, prawomocny wyrok sądu pracy oraz ewentualna decyzja, wydana przez państwowego inspektora sanitarnego, mówiąca o stwierdzeniu choroby zawodowej.

Jeśli ubiegamy się o odszkodowanie po zmarłej osobie, konieczny jest inny zestaw dokumentów. W takim przypadku należy do ZUSu przedłożyć dokument stwierdzający datę urodzenia oraz datę zgonu osoby, po której ubiegamy się o przyznanie jednorazowego odszkodowania. Należy do niego dołączyć także dokument potwierdzający stopień naszego powinowactwa lub pokrewieństwa ze zmarłym, a w przypadku bycia wdową lub wdowcem po zmarłej osobie – odpis skrócony aktu małżeństwa. Wśród innych istotnych dokumentów Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje też na:

  • zaświadczenie o stanie zdrowia dziecka, wystawione przez lekarza prowadzącego leczenie, jeżeli przyznanie odszkodowania uzależnione jest od ustalenia niezdolności do pracy;
  • zaświadczenie o uczęszczaniu do szkoły, jeżeli dziecko ukończyło 16 lat;
  • dokument o ustaleniu prawa do alimentów na podstawie wyroku sądu lub ugody w odniesieniu do rodziców, osoby przysposabiającej, macochy, ojczyma (jeżeli nie pozostawali we wspólnym gospodarstwie lub osoba zmarła nie przyczyniała się do ich utrzymania).

Bezpłatna Konsultacja z Ekspertem Odszkodowawczym

W jakim terminie należy ubiegać się o odszkodowania?

Wniosek dotyczący przyznania odszkodowania z ZUS złożyć należy za pośrednictwem płatnika składek, po zakończeniu okresu rehabilitacji i leczenia. Jeśli wnioskujemy o odszkodowanie po zmarłym, wniosek możemy złożyć w dowolnym terminie. W przypadku, gdy prowadzimy działalność pozarolniczą, jesteśmy na umowie uaktywniającej jako niania lub nasz zakład pracy został zlikwidowany, wniosek należy złożyć osobiście lub przez pełnomocnika w dowolnej jednostce organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możemy także wnioskować drogą listowną lub przez polski urząd konsularny.