Przedawnienie roszczeń odszkodowawczych – kiedy?

5 /5
(Ocen: 1)

Często radzimy Wam, żeby nie zwlekać z dochodzeniem roszczeń i zgłaszać szkody bez zbędnej zwłoki, najlepiej od razu po zdarzeniu. Tak też zapewne robicie, o ile oczywiście wiecie, kto ponosi odpowiedzialność za Waszą stratę albo czy odszkodowanie w ogóle się należy. W praktyce może minąć parę dobrych miesięcy, jeśli nie lat, zanim zorientujecie się, że możecie ubiegać się o odszkodowanie lub kto powinien wypłacić świadczenie. Czy mimo upływu czasu, wciąż macie prawo do odszkodowania? Tak – o ile nie nastąpiło przedawnienie roszczeń odszkodowawczych.

Bezpłatna Konsultacja z Ekspertem Odszkodowawczym

Co to jest przedawnienie?

Przedawnienie jest instytucją prawną, uregulowaną w przepisach prawa cywilnego, dzięki której dłużnik, po upływie określonego prawem czasu, może skutecznie uchylić się od spełnienia Waszego roszczenia. Przykładowo, gdy po upływie terminu na zgłoszenie roszczeń odszkodowawczych, zażądacie od zakładu ubezpieczeniowego odszkodowania i zadośćuczynienia, ten może podnieść zarzut przedawnienia i odmówić Wam wypłaty świadczenia. Wówczas pozwanie ubezpieczyciela do sądu nie pomoże. No może z wyjątkiem sytuacji, gdy nie zechce on skorzystać z zarzutu przedawnienia, ale na to raczej nie macie co liczyć 😉. Konsekwencją wytoczenia powództwa po przedawnieniu roszczenia, przy podniesieniu przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia, jest oddalenie powództwa oraz obarczenie powoda (czyli Was) wszelkimi kosztami sądowymi.

W procesie cywilnym ocena, czy roszczenie się przedawniło, nie jest badane czy uwzględniane przez sąd z urzędu. Oznacza to, że pozwany, który chce zwolnić się z odpowiedzialności, musi wyraźnie podnieść zarzut przedawnienia.

Ogólne terminy przedawnienia roszczeń

Możliwość dochodzenia roszczeń, w tym także odszkodowawczych, nie jest nieograniczona w czasie. Ogólne terminy przedawnienia regulują przepisy kodeksu cywilnego.

  • 6 lat – Podstawa prawna art. 118 kc – Roszczenia majątkowe, z wyjątkiem roszczeń o świadczenia okresowe, roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz tych, co do których przepis szczególny przewiduje krótszy termin przedawnienia albo co do których przedawnienie zostało wyłączone.
  • 3 lata – Podstawa prawna art. 118 kc – Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.
  • 3 lata – Podstawa prawna art. 118 kc – Roszczenia o świadczenie okresowe (np. z tytułu dzierżawy lokalu).
  • 3 lata (w przypadku roszczeń o świadczenie okresowe należne w przyszłości) lub 6 lat – Podstawa prawna art. 125 kc – Roszczenia stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd.

Bezpłatna Konsultacja z Ekspertem Odszkodowawczym

Terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych

Przedawnienie roszczeń odszkodowawczych ustawodawca uregulował w szczególnych przepisach, przede wszystkim w art. 4421 oraz art. 819 kc. Ile macie czasu na wystąpienie z odszkodowaniem do sprawcy lub jego ubezpieczyciela?

  • Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym (tzw. deliktem) ulega przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym dowiedzieliście się albo mogliście się dowiedzieć o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Przy czym termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat, licząc od dnia zdarzenia wywołującego szkodę.
  • Jeżeli ponieśliście szkodę wskutek przestępstwa, roszczenie o jej naprawienie ulega przedawnieniu z upływem 20 lat od dnia popełnienia zbrodni lub występku – bez względu na to, kiedy dowiedzieliście się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia.
  • Roszczenie nie może przedawnić się wcześniej niż z upływem 3 lat od dnia, w którym dowiedzieliście się o szkodzie osobowej i podmiocie zobowiązanym do jej naprawienia.
  • Jeśli jesteście niepełnoletni, termin wystąpienia z odszkodowaniem nie może upłynąć wcześniej niż po 2 latach od uzyskania przez Was pełnoletności.
  • Roszczenia z umów ubezpieczeniowych przedawniają się z upływem 3 lat.
  • Roszczenia o odszkodowanie lub zadośćuczynienie z OC sprawcy przedawniają się w terminie przewidzianym w przepisach o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym (pkt. 1) lub wynikłą z niewykonania bądź nienależytego wykonania zobowiązania.

Przykład

Zostaliście poszkodowani w wypadku drogowym. W związku z bólem w obrębie szyjnego odcinka kręgosłupa, lekarz zalecił Wam noszenie kołnierza ortopedycznego przez kilka tygodni. Potem przestaliście odczuwać ból, a szkody majątkowe i osobowe pokryliście z OC sprawcy. Minęło 1,5 roku. Zaczęły o sobie dawać znać dolegliwości neurologiczne, m.in. nawracające, silne migreny, zawroty głowy, sztywnienie karku. Musieliście zrezygnować z pracy. Neurolog powiedział Wam, że obecne dolegliwości z dużym prawdopodobieństwem są konsekwencją obrażeń doznanych w wypadku sprzed 2 lat. Tak, wciąż możecie ubiegać się o odszkodowanie i zadośćuczynienie, ponieważ roszczenie odszkodowawcze nie przedawniło się. Wypadek jest przestępstwem uregulowanym w art. 177 kodeksu karnego. Oznacza to, że na wystąpienie z odszkodowaniem macie aż 20 lat, licząc od dnia zdarzenia!


Szczególne zasady obliczania terminów przedawnienia

Szczególne zasady obliczania terminów przedawnienia, ustawodawca przewidział dla roszczeń przysługujących:

  • osobom małoletnim – zgodnie z art. 4421 § 4 kc, roszczenie o naprawienie szkody nie może przedawnić się przed upływem 2 lat od uzyskania przez poszkodowanego pełnoletniości;
  • osobom nieposiadającym pełnej zdolności do czynności prawnych – zgodnie z art. 122 § 1 kc, roszczenie nie może przedawnić się wcześniej niż z upływem 2 lat od ustanowienia przedstawiciela ustawowego albo od ustania przyczyny jego ustanowienia (jeśli termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata, wówczas jego bieg liczy się od dnia, w którym ustanowiono przedstawiciela ustawowego lub od dnia, w którym ustała przyczyna jego ustanowienia).

Ustawy szczególne a przedawnienie roszczeń

Jeszcze inne terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych możecie znaleźć w ustawach szczególnych. Na przykład roszczenia w sprawach związanych z umową przewozu lotniczego (odszkodowania za zagubiony/uszkodzony bagaż albo opóźniony/odwołany lot) przedawniają się z upływem 1 roku od dnia, w którym przewóz miał się odbyć. Z kolei roszczenia odszkodowawcze z tytułu wypadku przy pracy albo niewłaściwego wypowiedzenia umowy o pracę, przedawniają się z upływem lat 3. Jeżeli to Wy jesteście pracodawcami i występujecie z roszczeniem odszkodowawczym, macie na to zaledwie rok. Nie dotyczy to sytuacji, gdy pracownik wyrządził szkodę celowo (terminy przedawnienia reguluje kodeks cywilny).

To trzeba wiedzieć

9 lipca 2018 roku zmianie uległy przepisy regulujące kwestie przedawnienia roszczeń cywilnych. Zgodnie z art. 118 zd. 2 kc, koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin ten jest krótszy niż 2 lata.

Kiedy rozpoczyna się bieg przedawnienia?

Bieg przedawnienia, zgodnie z art. 120 § 1 kc, rozpoczyna się w dniu, w którym Wasze roszczenie stało się wymagalne, czyli miało zostać spełnione – pod warunkiem, że nie doszło do jego przerwania, zawieszenia ani wstrzymania. Jeżeli wymagalność zależy od podjęcia przez Was określonej czynności, termin zaczyna biec od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdybyście dokonali tej czynności w najwcześniejszym, możliwym terminie. W przypadku roszczeń o zaniechanie, bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym podmiot odpowiedzialny nie zastosował się do treści roszczenia.

W przypadku roszczeń odszkodowawczych, datą początkową może być:

  • dzień zdarzenia, wskutek którego ponieśliście straty;
  • dzień, w którym dowiedzieliście się albo przy zachowaniu należytej staranności mogliście się dowiedzieć o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia;
  • dzień zdarzenia, które przerwało bieg przedawnienia (np. wniesienie pozwu do sądu);
  • dzień otrzymania pisemnego oświadczenia ubezpieczyciela (decyzji), dotyczącego uznania roszczenia albo odmowy wypłaty odszkodowania.

Czy termin przedawnienia może zostać „wydłużony”?

Nie. Nawet w przypadku ubezpieczeń dobrowolnych, jak autocasco, ubezpieczyciel nie może swobodnie zmienić ustawowych terminów przedawnienia (np. w OWU). Jednak przepisy prawa przewidują:

  • przerwanie biegu przedawnienia roszczeń,
  • zawieszenie biegu przedawnienia roszczeń.

Gdy zajdą wskazane w przepisach przesłanki, bieg przedawnienia zostaje przerwany, a termin liczy się od nowa, począwszy od dnia zdarzenia, które było przyczyną przerwania biegu. Zgodnie z art. 123 § 1 kc, bieg przedawnienia przerywa:

  • dokonanie dowolnej czynności przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń albo przed sądem polubownym, w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia Waszego roszczenia;
  • uznanie roszczenia przez drugą stronę (np. przez ubezpieczyciela lub sprawcę zdarzenia);
  • wszczęcie mediacji.

W przypadku dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od ubezpieczyciela, zgodnie z art. 819 § 4 kc bieg przedawnienia przerywa zgłoszenie ubezpieczycielowi roszczenia lub zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem. W rezultacie termin przedawnienia liczycie od nowa, począwszy od dnia, w którym otrzymaliście PIERWSZE pisemne oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu odszkodowania lub odmowie wypłaty świadczenia (czyli w przedmiocie zasadności roszczenia).

Inne konsekwencje prawne niesie za sobą zawieszenie biegu przedawnienia. Sytuacje, w których bieg przedawnienia ulega zawieszeniu, czyli termin w ogóle nie biegnie, ustawodawca zawarł w art. 121 kc. Dzieje się tak w przypadku roszczeń:

  • przysługujących dzieciom przeciwko rodzicom aż do końca trwania władzy rodzicielskiej;
  • przysługujących osobom niemającym pełnej zdolności do czynności prawnych wobec opiekunów lub kuratorów przez cały okres sprawowania opieki lub kurateli;
  • przysługujących jednemu małżonkowi przeciwko drugiemu przez czas trwania małżeństwa;
  • niemożliwych do dochodzenia z powodu siły wyższej (np. epidemii, powodzi) przez czas trwania przeszkody.

Termin zgłoszenia szkody a termin przedawnienia roszczenia

Zasady likwidacji szkód z obowiązkowej polisy OC reguluje Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych. W przypadku polis dobrowolnych, każdy ubezpieczyciel może ustalać indywidualne warunki w OWU. Zapisy dotyczą m.in. terminu zgłoszenia szkody i dokonania niezbędnych czynności (np. zgłoszenia kradzieży pojazdu na policji). Celem takich regulacji jest usprawnienie procesu likwidacji szkody, ułatwienie pracy rzeczoznawcom oraz przyspieszenie wypłaty odszkodowania.

Szkody mogą z czasem się zwiększać, więc trudniejsze staje się ustalenie okoliczności i skutków zdarzenia, a tym samym – obliczenie wysokości odszkodowania. Jednak naruszenie terminu zgłoszenia szkody nie może powodować oddalenia roszczenia „z urzędu”, jeśli nie doszło do jego przedawnienia. W praktyce, niedochowanie terminu zgłoszenia szkody najczęściej prowadzi do wypłaty mocno zaniżonego odszkodowania.

Bezpłatna Konsultacja z Ekspertem Odszkodowawczym

Przedawnienie roszczeń odszkodowawczych w pigułce

  • Co do zasady, macie 3 lata, by rozpocząć procedurę odszkodowawczą.
  • Roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się z upływem 3 lat od otrzymania od ubezpieczyciela pierwszej decyzji dotyczącej wypłaty świadczenia.
  • Jeśli doznaliście szkody w wyniku przestępstwa (np. wypadku drogowego), macie aż 20 lat, licząc od dnia zdarzenia, by starać się o odszkodowanie i zadośćuczynienie.
  • Jeżeli doszło jedynie do kolizji drogowej, czyli nikomu nic się nie stało, na wystąpienie z odszkodowaniem macie 3 lata.
  • Gdy doznaliście szkody osobowej, ale nie wiecie, kto powinien ponieść za nią odpowiedzialność, 3-letni termin przedawnienia biegnie dopiero od dnia, w którym dowiedzieliście się o podmiocie zobowiązanym do naprawienia szkody.
  • Terminy przedawnienia roszczeń nie mogą być przedmiotem negocjacji ani zostać zmienione przez strony w umowie – nawet za Waszą zgodą i na Waszą korzyść.
  • Terminy zgłoszenia szkody i terminy przedawnienia roszczeń nie są tożsame.
  • Roszczenie przedawnia się zawsze z końcem danego roku kalendarzowego (za wyjątkiem roszczeń, dla których przepisy przewidują termin przedawnienia poniżej 2 lat).
  • Mimo zdecydowanie korzystnych dla poszkodowanych przepisów, niezmiennie radzimy, by zgłaszania szkody nigdy nie odkładać na później.