Odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej

5 /5
(Ocen: 1)
Jeżeli sposób lub warunki pracy odcisnęły piętno na Waszym zdrowiu, możecie ubiegać się o odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej – zarówno z ZUS, jak i z grupowego ubezpieczenia na życie (o ile oczywiście takie posiadacie). Pylice płuc, nowotwory, borelioza czy… COVID-19 – różne choroby mogą zostać uznane za tzw. zawodowe. Czym dokładnie jest choroba zawodowa? Jakich świadczeń możecie się domagać w przypadku zachorowania? I w jaki sposób dochodzić roszczeń? Rozwiewamy wątpliwości.

Bezpłatna Konsultacja z Ekspertem Odszkodowawczym

Co to jest choroba zawodowa?

Ustawową definicję choroby zawodowej znajdziecie w art. 2351 Kodeksu pracy:

Za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych “narażeniem zawodowym”.

Z ustawowej definicja wynika, że do uznania danej choroby za zawodową niezbędne jest jej:

Chorobę zawodową można stwierdzić zarówno w przypadku trwającego zatrudnienia, jak i również po zakończeniu pracy w narażeniu zawodowym. Dla rozpoznania choroby zawodowej albo stwierdzenia braku podstaw do jej rozpoznania istotne znaczenie ma okres wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych po zakończeniu pracy w narażeniu zawodowym.

Okresy te są wskazane w ww. rozporządzeniu i różnią się w zależności od choroby. Jeśli objawy pojawią się po tym czasie, nie będzie to już choroba zawodowa. Odszkodowanie (za chorobę zawodową) wówczas nie przysługuje. Warto wiedzieć, że odrębne przepisy regulują kwestie rolniczych chorób zawodowych. Szczegółowo pisaliśmy o tym w artykule dotyczącym odszkodowania za boreliozę.

Bezpłatna Konsultacja z Ekspertem Odszkodowawczym

Postępowanie w przypadku podejrzenia choroby zawodowej

Kodeks pracy nakłada na pracodawcę obowiązek niezwłocznego zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej:

  • właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu oraz
  • właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy.

Zgłoszenia takiego musi dokonać także lekarz podmiotu właściwego do rozpoznania choroby zawodowej. Z kolei każdy lekarz lub lekarz dentysta, który zauważy u Was objawy mogące wskazywać na chorobę zawodową, powinien obligatoryjnie skierować Was na badania w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania.

Jeśli na podstawie objawów podejrzewacie u siebie chorobę zawodową, możecie dokonać zgłoszenia sami – nawet, jeśli jesteście już byłymi pracownikami. Jeżeli nadal trwacie w zatrudnieniu, zgłoście podejrzenie za pośrednictwem lekarza sprawującego nad Wami profilaktyczną opiekę zdrowotną. Formularz zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej znajdziecie tutaj.

Zgłoszenie o podejrzeniu choroby zawodowej złożone – co dalej?

Po wpłynięciu zgłoszenia, państwowy powiatowy inspektor sanitarny wszczyna postępowanie. W jego trakcie zostaniecie skierowani na badania lekarskie, których celem jest wydanie orzeczenia o rozpoznaniu albo braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Badania te wykonują jednostki orzecznicze I stopnia. Są nimi:

  • poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy;
  • kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych;
  • poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy oraz przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego – w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych;
  • jednostki organizacyjne zakładów opieki zdrowotnej, w których nastąpiła hospitalizacja z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby zawodowej.

W przypadku wydania orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, możecie w ciągu 14 dni od daty otrzymania tego orzeczenia złożyć wniosek do jednostki orzeczniczej II stopnia o przeprowadzenie ponownego badania. Wniosek złóżcie za pośrednictwem jednostki, która Was badała i wydała orzeczenie.

Na podstawie orzeczenia lekarskiego i innych, zgromadzonych w trakcie postępowania dowodów, wydana zostanie decyzja administracyjna o stwierdzeniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej stwierdzenia.

Od decyzji tej przysługuje Wam prawo odwołania się do właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji. Potem pozostaje Wam jeszcze skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Należy ją złożyć w terminie 30 dni od daty otrzymania decyzji.

Postępowanie w przypadku rozpoznania choroby zawodowej

W razie rozpoznania u pracownika choroby zawodowej, przepisy prawa pracy nakładają na pracodawcę obowiązek:

  • ustalenia, w porozumieniu z właściwym państwowym inspektorem sanitarnym, przyczyn powstania choroby zawodowej oraz charakteru i rozmiaru zagrożenia tą chorobą;
  • niezwłocznego przystąpienia do usunięcia czynników powodujących powstanie choroby zawodowej;
  • zastosowania niezbędnych środków zapobiegawczych;
  • zapewniania realizacji zaleceń lekarskich.

Prawomocna decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej, wydana przez państwowego inspektora sanitarnego, pozwala ubiegać się o odszkodowanie zawodowe i inne świadczenia z tego tytułu z ZUS.

Choroba zawodowa a odszkodowanie i inne świadczenia z ZUS

Z tytułu choroby zawodowej (lub wypadku przy pracy) możecie ubiegać o następujące świadczenia z ZUS:

  • jednorazowe odszkodowanie,
  • zasiłek chorobowy,
  • świadczenie rehabilitacyjne,
  • zasiłek wyrównawczy,
  • renta z tytułu niezdolności do pracy (w tym renta szkoleniowa);
  • renta rodzinna,
  • dodatek pielęgnacyjny,
  • dodatek do renty rodzinnej (dla sieroty zupełnej);
  • pokrycie kosztów leczenia z zakresu stomatologii i szczepień ochronnych,
  • pokrycie kosztów zaopatrzenia w artykuły ortopedyczne.

Komu przysługuje jednorazowe odszkodowanie za chorobę zawodową i jak je uzyskać?

Jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej przysługuje osobom, które są objęte ubezpieczeniem wypadkowym i z powodu choroby zawodowej doznały stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu.

  • Stały uszczerbek na zdrowiu jest naruszeniem sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu i nie rokuje poprawy.
  • Długotrwały uszczerbek na zdrowiu jest naruszeniem sprawności organizmu, które upośledza czynności organizmu na okres powyżej 6 miesięcy, jednak rokuje poprawą stanu zdrowia.

Aby otrzymać świadczenie, musicie złożyć wniosek o jednorazowe odszkodowanie wraz z kompletem wymaganych dokumentów do ZUSu za pośrednictwem płatnika składek. Wniosek rozpatrzy organ rentowy właściwy ze względu na Wasze miejsce zamieszkania lub jednostka organizacyjna wyznaczona przez Prezesa ZUS. Decyzja wydawana jest w ciągu 14 dni od dnia:

  • uprawomocnienia się orzeczenia lekarza orzecznika ZUS lub otrzymania orzeczenia komisji lekarskiej;
  • wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Ile wynosi jednorazowe odszkodowanie za chorobę zawodową?

Jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej wynosi 20% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (w poprzednim roku) za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłasza Prezes GUS w „Monitorze Polskim”. Kwota, która przysługuje za każdy procent uszczerbku na zdrowiu, zmienia się co rok. Stawka obowiązuje zawsze od 1 kwietnia bieżącego roku do 31 marca roku następnego.

Obowiązujące kwoty jednorazowych odszkodowań znajdziecie poniżej oraz w obwieszczeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 13 marca 2020 r. w sprawie wysokości kwot jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

Kwoty jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej (obowiązują od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r.)

  • 1033 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu;
  • 1033 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu w przypadku zwiększenia uszczerbku o co najmniej 10%;
  • 18 086 zł w przypadku orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji;
  • 18 086 zł w przypadku orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji wskutek pogorszenia się stanu zdrowia rencisty;
  • 93 014 zł dla małżonka lub dziecka zmarłego ubezpieczonego lub rencisty;
  • 46 507 zł dla innego niż powyżej członka rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty;
  • 93 014 zł, gdy odszkodowanie należy się zarówno małżonkowi, jak i dziecku/dzieciom zmarłego ubezpieczonego lub rencisty oraz dodatkowo 18 086 zł na każde z tych dzieci;
  • 93 014 zł, gdy odszkodowanie należy się dwojgu lub więcej dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty oraz dodatkowo 18 086 zł na drugie i każde następne dziecko;
  • 18 086 zł, gdy odszkodowanie należy się małżonkowi lub dzieciom oraz innym członkom rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty (świadczenie wypłacane jest niezależnie od odszkodowania dla małżonka lub dzieci);
  • 46 507 zł, gdy odszkodowanie należy się tylko członkom rodziny innym niż małżonek lub dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty oraz dodatkowo 18 086 zł na drugiego i każdego następnego uprawnionego.

W przypadku przyznania jednorazowego odszkodowania ZUS wypłaca świadczenie w ciągu 30 dni od dnia wydania decyzji.

Komu przysługuje renta za chorobę zawodową i jak ją uzyskać?

Choroba zawodowa może skutkować:

  • całkowitą niezdolnością do pracy, gdy utraciliście zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy (czyli nawet przekwalifikowanie zawodowe nie pomoże);
  • częściową niezdolnością do pracy, gdy w znacznym stopniu utraciliście zdolność do wykonywania pracy zgodnej z Waszymi kwalifikacjami.

W obu przypadkach przysługuje Wam renta z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową – pod warunkiem, że posiadacie ubezpieczenie wypadkowe oraz istnieje związek przyczynowo-skutkowy między niezdolnością do pracy a chorobą zawodową.

Niezdolność do pracy lekarz orzecznik ZUS lub komisja lekarska ZUS orzeka na okres nie dłuższy niż 5 lat (chyba, że podstawie wiedzy medycznej zostanie stwierdzone, że nie macie możliwości odzyskania w tym czasie zdolności do pracy). Jeśli przysługuje Wam prawo jednocześnie do emerytury i renty w związku z chorobą zawodową, to ZUS wypłaci Wam półtora świadczenia, powiększając rentę o połowę emerytury lub vice versa, ale tylko pod warunkiem, że nie osiągacie żadnego przychodu.

Wysokość renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą zawodową wyliczana jest przez ZUS indywidualnie, dwuetapowo, z zastosowaniem wariantu dla Was korzystniejszego (przynajmniej w teorii😉). Dokładne zasady obliczania wysokości rent znajdziecie na stronie ZUS.

Wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy wraz z kompletem wymaganych dokumentów możecie złożyć w dowolnej jednostce organizacyjnej ZUS – pisemnie lub ustnie do protokołu. Rozpatrzy go organ rentowy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby zainteresowanej lub jednostka organizacyjna Zakładu wyznaczona przez Prezesa ZUS. Decyzję otrzymacie w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do jej wydania.

W przypadku zgonu wskutek choroby zawodowej, bliscy mają prawo do renty rodzinnej wypadkowej w wysokości od 85% do 95% świadczenia zmarłego.

Kiedy odszkodowanie za chorobę zawodową nie przysługuje?

ZUS nie wypłaci odszkodowania z tytułu choroby zawodowej (ani renty), jeżeli:

  • nie zostanie u Was rozpoznana choroba zawodowa;
  • udowodnione zostanie, że jedyną przyczyną zachorowania było naruszenie przez Was, umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, przepisów o ochronie życia i zdrowia;
  • prowadzicie pozarolniczą działalność lub z takimi osobami współpracujecie;
  • jesteście duchownymi i sami opłacacie składki na swoje ubezpieczenia;
  • macie zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na kwotę wyższą niż 6,60 zł (dane z 6.2021) w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczeń z tytułu choroby zawodowej i nie uregulujecie tego zadłużenia w ciągu 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku.

Co zrobić, gdy ZUS zaniża świadczenia za chorobę zawodową?

Jeśli nie jesteście zadowoleni z decyzji ZUS, możecie się odwołać do sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, w terminie miesiąca od dnia doręczenia Wam decyzji. Odwołanie należy wnieść pisemnie lub ustnie do protokołu, za pośrednictwem jednostki organizacyjnej ZUS, która wydała decyzję.

Dobra wiadomość jest taka, że postępowanie odwoławcze nie wiąże się z żadnymi opłatami. Zła, że macie za „przeciwnika” ZUS. Dlatego warto na pole bitwy wyruszyć z silnym partnerem. Najrozsądniej poszukać dobrej kancelarii odszkodowawczej.

Ranking Kancelarii Odszkodowawczych

Czy pracującemu na umowę zlecenie należy się odszkodowanie za chorobę zawodową?

Jeśli świadczycie pracę na podstawie umowy cywilno-prawnej, to pracownikami de facto nie jesteście. Nie oznacza to jednak pozbawienia Was ochrony przewidzianej w przepisach o chorobach zawodowych, stypizowanych w Kodeksie pracy i w rozporządzeniu.

Zgodnie z regulacjami zawartymi w Ustawie z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, w sprawach zgłaszania i stwierdzania chorób zawodowych, do ubezpieczonych, którzy wykonują pracę na podstawie umowy zlecenia, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu pracy (zobaczcie np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 lipca 2019 r., sygn. III SA/Kr 490/19).

Bezpłatna Konsultacja z Ekspertem Odszkodowawczym

Czy można otrzymać odszkodowanie za chorobę zawodową z grupowego ubezpieczenia?

W wielu, zwłaszcza średnich i dużych przedsiębiorstwach, pracownicy mają możliwość przyłączenia się do grupowego ubezpieczenia życia i zdrowia. W niektórych firmach składkę opłaca za nich pracodawca, co stanowi dodatkowy profit. To nieobowiązkowa polisa, chroniąca ubezpieczonego pracownika, a często także jego bliskich, przed różnymi ryzykami. Ubezpieczenie choroby zawodowej powodującej niezdolność ubezpieczonego do pracy stanowi na ogół dodatkowo płatne rozszerzenie ochrony.

Dochodzenie odszkodowania z tego tytułu wiąże się z koniecznością spełnienia wymagań i zachowania procedur wskazanych przez ubezpieczyciela w ogólnych warunkach ubezpieczenia (OWU) – podobnie, jak w przypadku ubiegania się np. o odszkodowanie z NNW za uszczerbek na zdrowiu. Pamiętajcie, że każde towarzystwo ubezpieczeniowe może swobodnie kształtować warunki i definicje, w tym definicję choroby zawodowej.