Odszkodowanie za mobbing – na czym polega?

5 /5
(Ocen: 1)

Wiosną 2021 głośno było o Polce pracującej w salonie samochodowym w Wielkiej Brytanii, która po tym, jak szef pominął ją przy zbieraniu zamówień na posiłek służbowy, złożyła pozew o mobbing do sądu i… wygrała. Otrzymała ponad 23 tys. funtów odszkodowania za szkody moralne i utratę zarobków.

Oczywiście zachowań mobbingowych było w tym przypadku więcej, ale właśnie przez niezamówienie pizzy sprawa stała się głośna medialnie. Czy podobny finał sytuacji mógłby mieć miejsce w polskich warunkach? Wysokie odszkodowanie za mobbing w Polsce jest realnie możliwe, tylko do sporu z mobberem trzeba się bardzo dobrze się przygotować – prawnie i psychicznie…

Bezpłatna Konsultacja z Ekspertem Odszkodowawczym

Czym jest mobbing?

W Polsce mobbing doczekał się kodeksowej definicji dopiero w 2004 roku. Zgodnie z art. 943 Kodeksu pracy:

mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.

Definicja ta zawiera przesłanki pozwalające zakwalifikować dane zachowania lub działania jako mobbing. Aby stwierdzić, że doszło do mobbingu, zachowania lub działania mobbera muszą:

  • dotyczyć pracownika lub być skierowane przeciwko niemu,
  • polegać na nękaniu i zastraszaniu,
  • być systematyczne i długotrwałe (mobbing to proces, nie jednorazowe zdarzenie),
  • mieć na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu,
  • powodować u pracownika zaniżenie oceny przydatności zawodowej, poczucie poniżenia i ośmieszenia lub odizolowanie go od zespołu czy nawet wyeliminowanie z grupy.

Mobbing może mieć charakter:

  • pionowy (ukośny), gdy mobber, czyli osoba stosująca mobbing i mobbingowany są zatrudnieni na różnych poziomach w hierarchii zawodowej, np. w relacji pracownik-pracodawca (kierownik, menadżer, dyrektor itd.);
  • poziomy (prosty), gdy pomiędzy mobberem i mobbingowanym nie występuje podległość służbowa, np. na linii pracownik-pracownik.

Bezpłatna Konsultacja z Ekspertem Odszkodowawczym

Jak rozpoznać mobbing?

Mobber najczęściej podejmuje działania, które uniemożliwiają mobbingowanemu swobodne wypowiadanie się oraz psują jego reputację. Przerywa, zastrasza, ośmiesza, krytykuje, upokarza, dwuznacznie spogląda, kwestionuje decyzje, rozsiewa krzywdzące plotki, sugeruje chorobę psychiczną itd. Ignorując lub nawet zakazując kontaktu z innymi pracownikami, doprowadza do osłabienia więzi społecznych.

Często pojawiają się zachowania i działania podważające pozycję zawodową mobbingowanego i narażające go na negatywne skutki zdrowotne. W relacji przełożony-podwładny są to m.in. nadmierne obciążanie obowiązkami lub przeciwnie – powierzanie niewielu zadań, bezpodstawne skracanie terminów odbioru prac, zlecanie bezsensownych czynności czy kierowanie do prac zagrażających zdrowiu.

Mobber zachowuje się w taki sposób bez konkretnej, racjonalnej przyczyny, a zdarzenia z jego udziałem mają charakter tożsamy. W rozpoznaniu mobbingu bardzo ważna jest uporczywość i długotrwałość tego procesu. Zachowania mobbingowe muszą mieć charakter powtarzalny, czyli pojawiać się systematycznie i przez dłuższy czas. Jednorazowe, incydentalne sytuacje nie są mobbingiem!

Obowiązki pracodawcy w zakresie mobbingu

Kodeks pracy zobowiązuje pracodawcę do przeciwdziałania mobbingowi. Powinien on podejmować działania, które zapobiegają przemocy psychicznej w miejscu pracy i zapewniają pomoc ofierze. Obowiązek ten jest najczęściej spełniany poprzez opracowanie zasad przeciwdziałania zjawiskom mobbingowym. Mogą się one znaleźć np. w regulaminie pracy lub zakładowym układzie zbiorowym.

W przypadku podejrzenia mobbingu, czyli najczęściej w sytuacji wpłynięcia skargi od pracownika, pracodawca ma obowiązek niezwłocznie powołać bezstronną komisję antymobbingową. Komisja powinna składać się z przedstawicieli pracodawcy i pracowników. Dodatkowo może w niej się znaleźć osoba trzecia, posiadająca przygotowanie merytoryczne i umiejętność rozwiązywania konfliktów, wybrana przez pracodawcę i pracowników.

Komisja, po przeanalizowaniu zarzutów i dowodów, wysłuchaniu stron i wyjaśnieniu problemu, podejmuje decyzję dotyczącą zasadności/bezzasadności skargi oraz ewentualnego ukarania mobbera. Postępowanie ma charakter poufny.

Gdzie zgłosić mobbing?

Jeśli doświadczacie mobbingu ze strony przełożonego lub współpracownika, powinniście zgłosić ten fakt pracodawcy, który zobowiązany jest podjąć odpowiednie działania antymobbingowe, celem rozwiązania problemu. Pracodawca musi powołać komisję antymobbingową, o której pisaliśmy w akapicie wyżej. Gorzej, jeśli nie zamierza on nic robić z Waszą skargą, sam jest mobberem albo komisja zadecydowała o bezzasadności skargi.

Wówczas możecie (imiennie lub anonimowo) zgłosić podejrzenie mobbingu do Państwowej Inspekcji Pracy, która podejmie czynności kontrolne. W przypadku ujawnienia naruszenia praw pracowniczych, PIP nałoży karę na pracodawcę. Sprawozdanie z kontroli na pewno przyda się Wam na etapie sądowego dochodzenia roszczeń odszkodowawczych.

Macie prawo rozwiązać umowę o pracę! Oświadczenie pracownika o rozwiązaniu umowy o pracę wskutek mobbingu musi zostać dokonane w formie pisemnej oraz zawierać przyczynę uzasadniającą rozwiązanie stosunku pracy. Powinniście wskazać konkretne działania i zachowania mobbera, które należy zakwalifikować jako mobbing. Umowę o pracę możecie rozwiązać zarówno z zachowaniem okresu wypowiedzenia, jak i bez (z winy pracodawcy).

Krokiem ostatecznym jest złożenie pozwu o mobbing. Zgodnie z art. 262 § 1 Kodeksu pracy, spory o roszczenia ze stosunku pracy rozstrzygają sądy powszechne, zwane sądami pracy. Do ich właściwości należy rozstrzyganie spraw o mobbing – o ile pozwanym jest pracodawca. Mobbera możecie pociągnąć do odpowiedzialności także na podstawie przepisów prawa cywilnego. Wówczas pozew o odszkodowanie i zadośćuczynienie składacie do właściwego sądu rejonowego lub okręgowego (w zależności od właściwości rzeczowej i miejscowej sądu).

Zdarza się, że mobbing i jego skutki wypełniają znamiona przestępstwa albo nawet kilku przestępstw stypizowanych w Kodeksie karnym. Zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa składacie na policji lub w prokuraturze. „Do wyboru” pozostaje szeroki katalog paragrafów, w tym przede wszystkim:

  • doprowadzenie do samobójstwa (art. 151),
  • spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 156),
  • spowodowanie średniego lub lekkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 157),
  • groźby karalne (art. 190),
  • zmuszanie do określonego zachowania (art. 191),
  • znęcanie się fizyczne lub psychiczne (art. 207),
  • zniesławienie (art. 212),
  • znieważenie (art. 216),
  • naruszenie nietykalności cielesnej (art. 217),
  • złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika (art. 218),
  • niezgłoszenie pracownika do ubezpieczenia społecznego (art. 219),
  • utrudnianie zapoznania się z informacją (art. 268).

Czy można dostać za mobbing odszkodowanie?

Przepisy art. 943 Kodeksu pracy jasno mówią, że w przypadku:

  • wywołania rozstroju zdrowia wskutek mobbingu (np. choroby zawodowej), pracownik może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę;
  • doznania mobbingu lub rozwiązania umowy o pracę wskutek mobbingu, pracownik może dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę (w 2021 roku wynosi ono 2800 zł brutto).

Wypłacone świadczenie powinno zrekompensować Wam doznane krzywdy, ale nie powodować wzbogacenia się. Może obejmować m.in. zwrot kosztów psychoterapii, konsultacji psychiatrycznych, dojazdów na wizyty lekarskie, zakupionych leków itd. W skrajnych przypadkach możecie żądać nawet renty lub pokrycia kosztów przekwalifikowania zawodowego.

Do 6 września 2019 roku przepisy uniemożliwiały uzyskanie odszkodowania za mobbing osobom, które mimo uciążliwych zachowań mobbera, nie rozwiązały umowy o pracę. Taki stan prawny był rażąco niesprawiedliwy, ponieważ ofiary mobbingu często mają na utrzymaniu rodzinę i zobowiązania do spłacenia, więc nie mogą z dnia na dzień po prostu rzucić pracy. Dochodziło do paradoksalnych sytuacji, że pracodawca, który podejrzewał chęć złożenia przez pracownika wypowiedzenia umowy o pracę wskutek mobbingu, sam wcześniej rozwiązywał stosunek pracy, uniemożliwiając ofierze dochodzenie roszczeń odszkodowawczych. Po zmianach w Kodeksie pracy, które weszły w życie 7 września 2019 roku, o odszkodowanie za mobbing mogą ubiegać się także osoby trwające w zatrudnieniu.

Bezpłatna Konsultacja z Ekspertem Odszkodowawczym

Jak udowodnić mobbing w sądzie?

Mówi się, że mobbing zabija chęć dochodzenia swoich praw. Że są to sprawy, których nie da się wygrać. Da się, tylko trzeba zadbać o mocne dowody. W przypadku postępowania o mobbing ciężar dowodu spoczywa na Was (pracownikach). Czyli to Wy musicie wykazać, że działania i zachowania mobbera wypełniają ustawowe przesłanki mobbingu. Dlatego zapisujcie WSZYSTKIE patologiczne incydenty, których dopuszcza się wobec Was mobber. Notujcie miejsca, czas oraz okoliczności towarzyszące, bo takie informacje często wylatują z głowy. Zwłaszcza, gdy sytuacje się powtarzają i charakteryzują się podobnym przebiegiem.

Na etapie sądowym największą wartość mają z reguły dowody z zeznań świadków, ale gromadźcie też opisy zachowań mobbingowych, których nikt nie widział. Zbierajcie wszystko, co może potwierdzać stosowane wobec Was praktyki. Jeśli domagacie się odszkodowania za rozstrój zdrowia wskutek mobbingu, musicie zadbać o odpowiednią dokumentacją medyczną. To na Was spoczywa ciężar udowodnienia, że wynikiem mobbingu jest rozstrój zdrowia.

Pamiętajcie, że nie możecie czuć się odpowiedzialni i winni za zachowanie mobbera. Długotrwałość mobbingu wynika z tego, że ofiary najczęściej milczą, a proceder odbywa się za zamkniętymi drzwiami. Rozmawiajcie o tym, czego doświadczacie z innymi – przełożonym, współpracownikami, rodziną, psychologiem, radcą prawnym. Od początku reagujcie na oznaki szykanowania, bo problem może się tylko pogłębić. Jeśli to możliwe, unikajcie sytuacji przebywania „sam na sam” z mobberem.

Jeżeli mobbing odcisnął piętno na Waszym zdrowiu (fizycznym i/lub psychicznym), potrzebna będzie pomoc doświadczonej firmy odszkodowawczej, która kompleksowo zajmie się Waszą sprawą. Kancelarie odszkodowawcze często świadczą usługi na zasadzie „no win, no fee”. Oznacza to, że koszty (na ogół w postaci procenta od wywalczonego świadczenia) poniesiecie tylko w przypadku wygrania sprawy.

Dodaj komentarz
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments