Ponad 120 mld zł z ETS2 na modernizację Polski – apel o jasny plan wydatkowania środków
Polska może otrzymać aż 124 mld zł z systemu ETS2 i Społecznego Funduszu Klimatycznego. Eksperci i organizacje apelują do rządu o przejrzyste zasady wydatkowania tych środków oraz pilne przyjęcie Planu Społeczno-Klimatycznego.
![dofinasowania [default]](https://eb37c572.delivery.rocketcdn.me/wp-content/uploads/dofinasowania_default_2.webp)
124 mld zł z ETS2 i Społecznego Funduszu Klimatycznego – szansa na modernizację
Z najnowszej analizy Instytutu Reform wynika, że Polska może otrzymać nawet 124 mld zł do 2032 roku w ramach systemu ETS2 oraz Społecznego Funduszu Klimatycznego (SFK). Środki te mają potencjał sfinansowania modernizacji budynków, rozwoju niskoemisyjnego transportu oraz działań obniżających rachunki dla obywateli.
ETS2, nowy system obejmujący emisje CO2 w sektorach budynków, transportu drogowego oraz małych przedsiębiorstw, oznacza wzrost kosztów paliw kopalnych, ale także znaczący zastrzyk finansowy dla polskiego budżetu.
Budżet porównywalny z największymi inwestycjami
Według Instytutu Reform, do Polski może trafić ok. 48 mld zł ze Społecznego Funduszu Klimatycznego oraz do 76 mld zł z krajowych aukcji uprawnień do emisji CO2. Część tych środków może posłużyć jako wkład własny do Planu Społeczno-Klimatycznego (PSK), niezbędny do uruchomienia funduszy unijnych.
W ramach ETS2 polski rząd będzie dysponował budżetem porównywalnym z całkowitymi wydatkami na Port Polska (dawniej CPK) i znacząco wyższym niż środki na inwestycje kolejowe w ramach tego projektu. Ta pula środków może stać się jednym z kluczowych narzędzi modernizacji i wzmacniania odporności polskiej gospodarki w nadchodzącej dekadzie
– mówi Aleksander Śniegocki, prezes Instytutu Reform.
Potrzeba jasnych zasad wydatkowania i priorytetów
Planowane przesunięcie startu ETS2 z 2027 na 2028 rok zmniejsza pulę środków do 124 mld zł, ale daje więcej czasu na przygotowanie programów inwestycyjnych i osłonowych. Eksperci podkreślają, że państwa członkowskie mają dużą swobodę w projektowaniu instrumentów wsparcia finansowanych z ETS2, które mogą obejmować zarówno inwestycje infrastrukturalne, jak i bezpośrednie wsparcie dochodów gospodarstw domowych.
Jeśli postawimy na wsparcie zeroemisyjnych inwestycji, do 2032 r. będziemy mogli – obok działań zapisanych w Planie Społeczno-Klimatycznym – sfinansować także modernizację budynków oraz leasing pojazdów elektrycznych nawet dla pół miliona gospodarstw domowych. Przy tym rządowi zostaną jeszcze środki na zwiększenie o 1/3 puli osłon z PSE oraz sfinansowanie wsparcia dla transformacji przemysłu. Możliwe są też inne scenariusze, np. maksymalne ograniczenie wpływu ETS2 na rachunki gospodarstw domowych albo połączenie systemu z dodatkowymi inwestycjami i obniżką VAT na prąd. Kluczowe jest jedno: nie da się zrealizować wszystkich celów jednocześnie, więc potrzebna jest jasna decyzja o priorytetach
– zauważa Aleksander Śniegocki.
Wykluczenie transportowe i ryzyko dla najuboższych
Eksperci zwracają uwagę, że skutki ETS2 najmocniej odczują gospodarstwa domowe o najniższych dochodach, szczególnie te ogrzewające domy węglem. Według szacunków cena węgla może wzrosnąć o ok. 25-30% w 2028 roku.
Budynki odpowiadają za 40% zużycia energii w Polsce. Ich systemowa i umiejętnie wspierana modernizacja energetyczna to strategiczna inwestycja rozwojowa w nasze bezpieczeństwo energetyczne i gospodarkę, a także poprawę standardu życia obywateli i – używając analogii budynkowych – fundament dla poprawy jakości powietrza w Polsce
– mówi Jan Ruszkowski, dyrektor zarządzający Stowarzyszenia Fala Renowacji.
Środki z SFK powinny służyć ochronie osób wykluczonych transportowo i uzależnionych od prywatnego samochodu przed możliwym wzrostem cen paliw. Według PSK większość z nich ma jednak zostać przeznaczona na bardzo kosztowną modernizację taboru kolejowego na istniejących liniach, podczas gdy największe wykluczenie transportowe występuje tam, gdzie kolei w ogóle nie ma. […] Jeśli państwo nie stworzy realnych alternatyw dla samochodu prywatnego na terenach wykluczonych transportowo, rosnące ceny paliw uderzą przede wszystkim w najuboższych. Wtedy bardzo łatwo będzie sprzedać narrację, że transformacja energetyczno-klimatyczna jest przeciwko ludziom, choć w rzeczywistości zawiedzie polityka publiczna
– komentuje Aleksander Szałański z Instytutu Zrównoważonej Gospodarki.
Transparentność i Fundusz Transformacji Energetycznej
Brak przejrzystych zasad wydatkowania wpływów z obecnego systemu EU ETS prowadził do ich rozproszenia w budżecie państwa. Eksperci rekomendują wprowadzenie mechanizmów gwarantujących transparentność przepływu środków z ETS i ETS2, zwłaszcza SFK.
Dlatego kluczowe jest wprowadzenie mechanizmów gwarantujących transparentność przepływu środków z ETS i ETS2, w szczególności Społecznego Funduszu Klimatycznego. Tylko w ten sposób możliwe będzie jednoznaczne wykazanie skuteczności Społecznego Funduszu Klimatycznego, którego środki powinny wspierać gospodarstwa domowe, m.in. umożliwiając rozwój społeczności energetycznych czy modernizacje energetyczną budynków oraz zwiększając dostęp do transportu publicznego. Bez tego nie ruszymy do przodu
– tłumaczy Anna Frączyk, prawniczka Fundacji ClientEarth Prawnicy dla Ziemi.
Raport Instytutu Reform rekomenduje powrót do koncepcji utworzenia Funduszu Transformacji Energetycznej, który gromadziłby dochody z EU ETS i ETS2 oraz finansował długofalowe inwestycje modernizacyjne.
Polska największym beneficjentem SFK – apel o szybkie decyzje
Polska ma otrzymać 17,6% całkowitego budżetu SFK, co czyni ją największym beneficjentem funduszu w Unii Europejskiej. Jednak uruchomienie prawie 50 mld zł środków unijnych wymaga przyjęcia przez rząd Planu Społeczno-Klimatycznego i przedstawienia go Komisji Europejskiej. Prace nad dokumentem są opóźnione.
W związku z tym 19 organizacji społecznych i branżowych wystosowało do premiera Donalda Tuska list otwarty, apelując o pilne zakończenie prac nad PSK, jasne zasady wydatkowania dochodów z ETS2 oraz gwarancje przeznaczenia środków na walkę z ubóstwem energetycznym i transportowym oraz modernizację gospodarki.
To od podejścia polskiego rządu do ETS2 zależy, czy miliardy złotych z nowego systemu zostaną przeznaczone na transformację gospodarki i jak szybko sfinansują działania wspierające walkę z ubóstwem energetycznym i transportowym. Rząd dysponuje narzędziami, które pozwalają odpowiednio zaplanować wykorzystanie tych pieniędzy. Dlatego tak ważne jest określenie jasnych priorytetów i zasad wydatkowania środków z ETS2
– podkreśla Michał Wojtyło, starszy analityk ds. polityk publicznych w Instytucie Reform.
Zobacz również:
- Polska i Czechy wspólnie o przyszłości ETS2 – rozmowy wiceministrów środowiska
- Opóźnienie ETS2 może kosztować UE 50 mld euro – kluczowe wyzwania i konsekwencje
- Rada Europejska otwiera drogę do zmian w ETS2 – sukces polskiej dyplomacji
- Polska na Radzie UE ds. Środowiska: ETS2, COP30 i bezpieczeństwo Morza Bałtyckiego
- Polska buduje koalicję ws. ETS2 i celu klimatycznego 2040. 15 państw chce mechanizmu kontroli cen pozwoleń
Źródło: PAP Media Room Biznes
Obserwuj
Może Cię również zainteresować
PGE Energia Odnawialna modernizuje Elektrownię Porąbka-Żar dzięki wsparciu z KPO
PGE Energia Odnawialna otrzymała dofinansowanie z Krajowego Planu Odbudowy na modernizację kluczowej infrastruktury Elektrowni Szczytowo-Pompowej Porąbka-Żar. Inwestycja wzmocni bezpieczeństwo energetyczne i niezawodność magazynowania energii w Polsce.
Ruszyły konsultacje publiczne programu „Fundusz Transformacji Ciepłownictwa” NFOŚiGW
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej rozpoczął konsultacje publiczne projektu „Funduszu Transformacji Ciepłownictwa”. Program ma na celu dekarbonizację polskich systemów ciepłowniczych i będzie realizowany w latach 2026-2030 z budżetem co najmniej 3 mld zł.
Raport PSEW: Integracja energetyki i ciepłownictwa kluczem do ograniczenia strat energii z OZE
Nowy raport wskazuje, że Polska marnuje rocznie 1,4 TWh energii z OZE przez brak elastyczności systemu. Rozwiązaniem może być integracja elektroenergetyki z ciepłownictwem i rozwój technologii Power-to-Heat.
Elektryfikacja gospodarki: szansa na wzrost, niższe rachunki i bezpieczeństwo energetyczne Polski
Eksperci apelują o strategię elektryfikacji w Polsce, podkreślając jej kluczową rolę dla konkurencyjności, redukcji kosztów energii i bezpieczeństwa energetycznego. Nowe raporty pokazują, że technologie elektryczne mogą przynieść realne oszczędności gospodarstwom domowym i przemysłowi.
PGE komentuje propozycję reformy EU ETS: szansa na dalsze zmiany w systemie
Komisja Europejska przedstawiła propozycję reformy systemu EU ETS. PGE ocenia ją jako dobry punkt wyjścia do dalszych prac, podkreślając kluczowe postulaty dla polskiej energetyki.
Nowe zmiany w programie Czyste Powietrze – łatwiejszy dostęp i wyższe dotacje od 20 lipca 2026
Od 20 lipca 2026 roku w programie Czyste Powietrze wprowadzono szereg korzystnych zmian. Ułatwiono dostęp do dotacji, podniesiono maksymalne stawki oraz uproszczono procedury dla beneficjentów.
Komentarze