Najbardziej zanieczyszczone miasta w Polsce

Ocena: 5 (ilość ocen: 2)

Ocena: 5
(ilość ocen: 2)

W wielu światowych mediach poruszających tematykę zmian klimatu oraz zanieczyszczenia powietrza, Polska określana jest często jako “kraj węgla”. To niechlubne skądinąd miano zawdzięczamy hołdowaniu tradycyjnej gospodarce energetycznej, którego konsekwencje od lat umieszczają nasz kraj na szczytach rankingów najbardziej zanieczyszczonych państw, miast, czy regionów w Europie i Unii Europejskiej. Jak zatem wypadamy pod tym względem w porównaniu z innymi państwami i jakie są najbardziej zanieczyszczone miasta w Polsce?

Rodzaje i źródła zanieczyszczenia powietrza

W potocznej nomenklaturze, całość zanieczyszczeń powietrza widoczną gołym okiem określa się mianem smogu. W rzeczywistości jest to jednak mieszanina mgły oraz utrzymujących się w powietrzu pyłów, spalin i innych substancji stanowiących zagrożenie dla ludzkiego zdrowia, a w dłuższej perspektywie także życia. Czy polskie społeczeństwo ma jednak świadomość tego, jakie związki chemiczne mimowolnie wdycha każdego dnia i jakie jest ich pochodzenie? Okazuje się, że od kilku lat można zaobserwować wzrost świadomości istniejącego zagrożenia, który przejawia się choćby w rosnącej popularności takich produktów, jak maseczka antysmogowa czy oczyszczacz powietrza.

Jakie zatem rodzaje zanieczyszczeń w stężeniach przekraczających dopuszczalne normy można wyodrębnić z powietrza, którym oddychamy? Będą to przede wszystkim:

Pyły zawieszone oznaczane jako PM2.5 oraz PM10 – cyfry określają w tym przypadku średnicę cząstek mieszczącą się w zakresie od 2,5 do 10 µm. Pyły składają się najczęściej z wielu substancji, wśród których dość powszechnymi są metale ciężkie, a więc na przykład rtęć, kadm czy nikiel.

Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne – w skrócie oznaczane jako WWA lub benzo(a)pireny. Są to niezwykle szkodliwe substancje, których wpływ na zdrowie można porównać do wypalania od kilku do kilkudziesięciu papierosów dziennie (w zależności od stężenia benzo(a)pirenów w powietrzu).

Zanieczyszczenia gazowe – należy do nich uwalniany często w ogromnych stężeniach dwutlenek węgla (CO2), ale także tlenek węgla (CO), tlenki azotu (NOx), dwutlenek siarki (SO2), dobrze znany ozon oraz węglowodory (CnHm).

Dioksyny i furany – trójpierścieniowe związki aromatyczne, które powstają często jako produkt uboczny w produkcji środków ochrony roślin i herbicydów. Wykazują działanie toksyczne na organizm człowieka. Ich wyeliminowanie z powietrza jest właściwie niemożliwe (działalność przemysłowa i rolnicza).

Podsumowując, można przyjąć, że do zanieczyszczeń powietrza należą wszelkie substancje stałe, ciekłe lub gazowe, których stężenia w powietrzu przekraczają przyjęte normy. W najbardziej zanieczyszczonych miastach świata (wiele z nich leży w Polsce) wartości te mogą wskazywać nawet kilkutysięczne przekroczenia dopuszczalnych stężeń.

Skąd się bierze zanieczyszczenie powietrza?

Jeszcze do niedawna za największe zagrożenie uwalniane do powietrza, którym oddychamy, uważano spaliny powstające na skutek rozwoju transportu drogowego oraz dużej ilości pojazdów niespełniających norm emisji. Obecnie zaczęto dostrzegać, jak potężny udział w zanieczyszczeniu powietrza mają przestarzałe instalacje energetyczne oparte na spalaniu węgla i innych paliw stałych, a także produkty spalania w przemyśle, produkcji czy gospodarowaniu odpadami.

Źródła powstawania pyłów zawieszonych

Źródło: cieplosystemowe.pl

Źródłem zanieczyszczenia powietrza, z którym Polska ma obecnie największy problem jest oczywiście gospodarka energetyczna oparta na węglu kamiennym i węglu brunatnym. W dobie odchodzenia od tradycyjnych metod pozyskiwania energii na rzecz OZE, w Polsce emisja dwutlenku węgla rośnie z roku na rok. W 2016 roku była to wartość rzędu 35 mln ton, natomiast w 2018 roku już ponad 38 mln ton CO2. Tendencja ta jest co najmniej niepokojąca, szczególnie, że obecnie dostępnych jest coraz więcej rozwiązań wspierających neutralność klimatyczną, takich jak choćby fotowoltaika czy energetyka wodorowa.

Jakość powietrza w Polsce w porównaniu z innymi europejskimi państwami

Brak dostatecznych działań na drodze odchodzenia od tradycyjnych źródeł energii oraz wciąż niewystarczający poziom świadomości społecznej w tym obszarze, niechybnie przyczynia się do tego, że od lat Polska oraz poszczególne, leżące na jej terenie miasta dzierżą palmę pierwszeństwa w rankingach najbardziej zanieczyszczonych miejsc w Europie. Gołym okiem widać zatem, że transformacja energetyczna przebiega w naszym kraju w co najmniej niezadowalającym tempie. Rządowe decyzje i rozwiązania systemowe muszą zacząć wspierać stanowcze działania w tym obszarze. Za argument niech posłuży raport IQAir z 2019 roku, który plasuje Polskę na 10 miejscu wśród europejskich państw o najgorszej jakości powietrza.

Jakość powietrza w Europie

Źródło: iqair.com

Z zaprezentowanego rankingu można wywnioskować, że kraje w których zanieczyszczenie powietrza jest największe, to państwa leżące na południu Europy (Grecja, Cypr, Turcja), ale także te, które uznawane są za najbiedniejsze, a więc Bułgaria, Serbia czy Rumunia. Polska, jako kraj znajdujący się w Europie centralnej, posiadający stosunkowo wysokie PKB, powinien zatem plasować się co najmniej w połowie stawki rankingu IQAir.

Niestety, przywiązanie do tradycyjnej polityki energetycznej sprawia, że w zestawieniu najbardziej zanieczyszczonych miast Unii Europejskiej aż 36 z 50 metropolii leży w Polsce!

50 najbardziej zanieczyszczonych miast w Unii Europejskiej

Źródło: euro.who.int

Zaprezentowany wykres pochodzący z raportu WHO z 2018 roku zestawia miasta leżące na terenie Unii Europejskiej, w których stężenie cząstek PM2.5 w metrze sześciennym powietrza znacznie przekracza dopuszczone przez Unię normy. Skala tego zjawiska w naszym kraju jest wręcz porażająca i pokazuje, jak bardzo odbiegamy od innych państw europejskiej wspólnoty pod kątem dbałości o zdrowie obywateli i dobrostan środowiska naturalnego.

Trzeba też niestety wspomnieć, że jak wynika z raportu Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) w niemal wszystkich europejskich państwach, ich mieszkańcy są narażeni na negatywne konsekwencje zanieczyszczeń powietrza. Najbliżej spełnienia wymogów dotyczących dopuszczalnych norm stężenia szkodliwych związków w powietrzu są Estonia, Finlandia oraz Norwegia.

Najbardziej zanieczyszczone miasta w Polsce – które na szczycie stawki?

Z raportu opublikowanego w 2019 roku przez Polski Alarm Smogowy wynika, że najbardziej zanieczyszczone miasta w Polsce to Pszczyna, Rybnik, Żywiec, Myszków, Wodzisław Śląski oraz Nowy Targ. Niechlubne miejsce w rankingu zajmuje też niewielki Godów, w którym regularnie notuje się wyższe stężenie cząstek PM10 w powietrzu niż w takich metropoliach, jak Kraków czy Katowice. Przypomnijmy, że Kraków niezmiennie znajduje się na wysokich pozycjach w rankingu najbardziej zanieczyszczonych miast na świecie!

Dramatyczna wręcz jakość powietrza w takich miejscowościach, jak Pszczyna czy Nowy Targ wynika przede wszystkim z położenia w zagłębiu przemysłowym, hutniczym i produkcyjnym. Zakłady, fabryki i huty w wyniku prowadzenia swojej działalności codziennie zanieczyszczają powietrze ogromnymi stężeniami pyłów zawieszonych PM2.5 oraz PM10. Niestety, nie mniejszy w tym udział samych mieszkańców tych miejscowości, którzy wciąż ogrzewają swoje domy piecami węglowymi, czyli tzw. kopciuchami. Emisja z ogrzewania gospodarstw domowych odpowiada w Polsce za ok. 50% obecnych w powietrzu pyłów PM10.

Stężenie pyłów w polskich miastach

Źródło: polskialarmsmogowy.pl

Kolejnym ogromnym problemem polskich miast, bezpośrednio związanym z ogrzewaniem lokali mieszkalnych piecami węglowymi, jest horrendalnie wysoka emisja wspomnianych już w artykule benzo(a)pirenów. Spalanie węgla (i innych surowców) przez osoby prywatne przyczynia się do 84% całości stężania węglowodorów aromatycznych w powietrzu. Absolutnym niechlubnym rekordzistą pod tym względem jest Nowy Targ, w którym w 2018 roku zanotowano przekroczenie dopuszczalnej normy stężenia tej rakotwórczej substancji o 1800%! Na kolejnych miejscach znalazły się Sucha Beskidzka, Rybnik oraz Żywiec.

Stężenie benzoapirenów w polskich miastach

Źródło: polskialarmsmogowy.pl

Dlaczego benzo(a)pireny są tak szkodliwe? Polski Alarm Smogowy porównał wdychanie powietrza o wysokim stężeniu tych węglowodorów do palenia papierosów i przeliczył, ile tych rakotwórczych wyrobów tytoniowych nieintencjonalnie wypalają dziennie mieszkańcy Nowego Targu, Rybnika czy Wschowej. Z analizy przeprowadzonej przez PAS wynika, że każdy, kto mieszka w jednej z tych trzech miejscowości “wypala” od 12 do 22(!) papierosów dziennie. Nie trzeba zatem wspominać, że wszelkie podejmowane przez nowotarżan, rybniczan czy wschowian działania na rzecz poprawy swojej jakości życia czy wypracowania zdrowych nawyków, są niweczone przez jakość powietrza, którym codziennie oddychają.

Wpływ złej jakości powietrza na ludzkie zdrowie

Jak wynika z analiz Światowej Organizacji Zdrowia, zanieczyszczenia powietrza przyczyniają się każdego roku do śmierci ok. 7 mln ludzi na całym świecie. Problem jest zatem globalny i dotyka nie tylko mieszkańców krajów biednych, ale także obywateli państw wysokorozwiniętych. Najbardziej narażeni na konsekwencje oddychania powietrzem złej jakości są dzieci (również te w fazie prenatalnej), osoby starsze, z niewydolnością krążeniowo-oddechową, cukrzycą, otyłością, z brakiem lub ograniczonym dostępem do opieki zdrowotnej. Najbardziej zanieczyszczone miasta w Polsce to zatem miejsca, które charakteryzuje wysoka umieralność ludzi na choroby wywołane lub spotęgowane jakością powietrza, którym oddychają.

Wpływ zanieczyszczonego powietrza na zdrowie człowieka

Źródło: powietrze.malopolska.pl

Zanieczyszczenia powietrza przyczyniają się jednak nie tylko do przedwczesnej śmierci wielu osób, ale także do jakości ich życia od samego jego początku. Wysokie stężenia pyłów i węglowodorów we wdychanym powietrzu wpływają na wszystkie funkcje ludzkiego organizmu, także na jego zdolność do rozrodu. Nie bez kozery niepłodność lub nawet bezpłodność uważa się za ściśle powiązane z rozwojem cywilizacyjnym, a tym samym pogorszeniem jakości powietrza. Jeżeli już kobietom udaje się zajść w ciążę, to ryzyko wystąpienia wad wrodzonych, obumarcia płodu lub przedwczesnego porodu, okazuje znacznie wyższe w miejscach o dużym zanieczyszczeniu powietrza.

Najczęściej występującymi chorobami, powiązanymi bezpośrednio z obecnością pyłów zawieszonych w powietrzu są: przewlekła obturacyjna choroba płuc, niewydolność serca, astma, czy nadciśnienie tętnicze. Obecne w powietrzu benzo(a)pireny to natomiast substancje rakotwórcze wywołujące nowotwory płuc, gardła, mózgu, nerek, a także innych narządów wewnętrznych. Wszystkie te choroby, szczególnie przy ogólnym osłabieniu lub niewydolności organizmu, niechybnie prowadzą do przedwczesnych zgonów.

Najbardziej zanieczyszczone miasta w Polsce “oferują” jednak swoim mieszkańcom nie tylko poważne schorzenia, ale również takie dolegliwości, które znacznie obniżają ich codzienny komfort życia. Należy do nich chociażby przewlekłe zapalenie zatok, suchość i łzawienie oczu, permanentny katar, podrażnienie gardła. Zanieczyszczenia powietrza mogą także powodować problemy natury psychicznej, takie jak depresja, obniżenie nastroju czy trudności w skupieniu uwagi. Jak widać, wysokie stężenia substancji szkodliwych we wdychanym przez ludzi powietrzu, istotnie przyczyniają się do stopniowego pogarszania się ich stanu zdrowia zarówno fizycznego, jak i psychicznego.

Jak przeciwdziałać zanieczyszczeniu powietrza w Polsce?

Polska ma ogromny problem ze skalą zjawiska, jakim jest zanieczyszczenie powietrza szkodliwymi związkami. Przyczyny takiego stanu rzeczy omówiliśmy powyżej, jednak systemowym źródłem tego problemu są opieszałe decyzje podejmowane przez polityków, brak współpracy na rzecz dążenia do neutralności klimatycznej w naszym kraju, przywiązanie do tradycyjnej gospodarki energetycznej, a także wciąż zbyt niska świadomość społeczna.

Co więc należałoby zrobić, aby najbardziej zanieczyszczone miasta w Polsce przestały zagrażać zdrowiu i życiu swoich mieszkańców, a nasz kraj odnotował pożądane spadki w niechlubnych rankingach? Zapewne wiecie z doświadczenia, że na decyzje polityków ciężko wpłynąć, jednak każdy z nas może mieć swój wkład w poprawę jakości powietrza w Polsce poprzez:

Inwestycje w prywatne, odnawialne źródła energii. Dofinansowanie do paneli słonecznych może pomóc w pozyskiwaniu energii w zdecydowanie bardziej ekologiczny sposób oraz przyczynić się do znacznych oszczędności w domowym budżecie.

Wymianę przestarzałych instalacji grzewczych, a przede wszystkim pieców węglowych oraz zadbanie o zwiększenie efektywności energetycznej gospodarstwa. Program “Czyste Powietrze” 2020 może stanowić dobre wsparcie w tych przedsięwzięciach.

Zniwelowanie zanieczyszczenia powietrza poprzez wybór ekologicznych środków transportu. Niewielu naszych obywateli stać obecnie na bezemisyjne auta, ale częstsze korzystanie z roweru przyniesie pozytywne skutki na wielu płaszczyznach.

Edukowanie i pracowanie na zwiększenie świadomości istnienia problemu wśród osób, na których codzienne decyzje możecie mieć wpływ.

Redukcję ilości zużywanych opakowań, których późniejsza utylizacja znacznie przyczynia się degradacji środowiska.

Zanieczyszczenie powietrza w Polsce to realny problem wszystkich obywateli, a także przyszłych pokoleń. Każdy, kto czuje się choć po części odpowiedzialny za poprawę jakości powietrza, którym oddycha, powinien codziennie podejmować decyzje przybliżające go do osiągnięcia tego celu.

Najnowsze aktualności / recenzje

Dodaj komentarz